Programma 7 | Volksgezondheid en milieu

Inwoners ervaren een positieve gezondheid
Inwoners vinden ‘Gezondheid’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein en moeten we lokaal invulling geven aan de landelijke gezondheidsnota. 

Voor de Opgave Gezondheid zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (H t/m K) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken.

Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor gezondheid zijn dat:

• Accent: Integrale aanpak om te komen tot een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag.
• Accent: Preventief inzetten op een gezonde en actieve leefstijl waarin reablement, bewegen, voeding en weerbaarheid centraal staan.
• We willen gezondheid integreren in alle beleidsdomeinen, zoals gezondheid onderdeel is van de omgevingswet.
• We zetten in op positieve gezondheid, het zo vroeg mogelijk verkleinen van motorische en gezondheidsverschillen en/of -achterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving en vitaal ouder worden. Daarmee verlagen we ook de druk op de gezondheidszorg.
• We weten dat inwoners met een ongunstige sociaaleconomische positie extra kwetsbaar zijn voor gezondheidsproblemen. Deze ongelijkheid werkt vaak generaties lang door. We willen deze doorbreken.
• Maatschappelijk effect H. Mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen (zie doe-agenda HK).
• Maatschappelijk effect I. Mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met het proces van ouder worden (zie doe-agenda I).
• Maatschappelijk effect J. Mensen voelen zich veilig.
• Maatschappelijk effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving (zie doe-agenda HK).

Maatschappelijke effect H: mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen

• Verschillende organisaties uit Ooststellingwerf organiseerden samen Ooststellingwerf Beweegt. Een breed aanbod van activiteiten rondom bewegen, ontmoeting en sport.  
• We regelden psychosociale zorg voor agrariërs. 
• Er is een leefstijlinterventie voor kinderen met overgewicht en obesitas. Hierin worden ook de ouders betrokken. 
• Huisartsen verwezen door naar welzijnscoaches. 
• We boden trainingen Grip en Glans aan.
• Voor elk dorp is er een welzijnscoach, waar inwoners terecht kunnen met vragen. 
• Inwoners deden mee met een programma voor gezonde voeding en koken.
• Meerdere scholen werken volgens het gezonde school concept.
• Er zijn vijf bloeizones in de gemeente, te noemen bloeizone Appelscha, bloeizone Haulerwijk, bloeizone De Vijverhoek in Oosterwolde, bloeizone Oldeberkoop en bloeizone Waskemeer. In een bloeizone creëren inwoners samen een prettige en gezonde leefomgeving.
• Er is een ketenaanpak voor kinderen en volwassenen met overgewicht. 
• In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) is er in Fries verband onder de noemer Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA) een transformatieplan mentale gezondheid en veerkracht gemaakt. Dit plan voor een domein-overstijgende samenwerking wat toewerkt naar toegankelijke mentale Gezondheidszorg in Friesland, is goedgekeurd. 

Maatschappelijke effect I: mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden

• In de dorpen spraken we met inwoners over ouder worden en zorg in de toekomst. Oud worden betekent dat mensen later een beroep op zorg doen. Deze zorg komt vaker thuis. Tegelijk zijn er minder zorgmedewerkers.
• We vragen inwoners om meer met en voor elkaar te doen. In programma 6 'meedoen' is dit uitgewerkt. 
• In zes dorpen ondersteunen we dagbesteding waar mensen zonder indicatie naar toe kunnen. Dit staat in het programma 'meedoen'.
• Mantelzorgers, die bij ons bekend zijn, kregen in november 2025 een waardering in de vorm van een VVV Cadeaukaart met iets lekkers.
• Mantelzorgers kregen in 2025 informatie over lokale activiteiten via verschillende communicatiekanalen. 
• We brachten de 'Mantelwijzer' uit. Dit is een gids met alle informatie voor mantelzorgers.
• We startten begin 2025 met een bewustwordingscampagne over mantelzorg. Twaalf mantelzorgers uit onze gemeente zijn het gezicht van de campagne en delen hun verhaal. Deze verhalen worden via verschillende communicatiekanalen gedeeld.
• Onderdeel van de campagne is ook onze website en het delen van informatie: www.hulpbijmantelzorgen.nl. 
• Op 15 oktober 2025 organiseerden we in het kader van de campagne een mantelzorg-event met gastspreker Erik Scherder en met een informatiemarkt voor mantelzorgers.
• De mantelzorgconsulent voert wekelijks 1 op 1 gesprekken met mantelzorgers om overbelasting te voorkomen of te verminderen.
• Er zijn gastlessen gegeven over jonge mantelzorgers op basisschool De Tjongeling en aan docenten van OBS De Toekan.
• Zeven mantelzorgers gingen mee op een respijtweekend in oktober 2025. 
• Samen met Netwerk Mantelzorg Ooststellingwerf organiseerde de mantelzorgconsulent vijf mantelzorgcafés. 
• Mantelzorgers kunnen meedoen aan ontspanningsactiviteiten, zoals een Nieuwjaarsbrunch, bloemschikken, bonbons maken en het jaarlijkse etentje in de Hildenberg.
• Voor jonge mantelzorgers zijn er uitjes georganiseerd, zoals glowgolf, een bezoek aan Jumpstyle, een reis naar Walibi, een high tea en lasergamen. 
• Er zijn verschillende lotgenotengroepen voor een brede groep mantelzorgers zoals, partnergroep dementie, moedige moeders, groep voor naasten die zorgen voor iemand met een psychische kwetsbaarheid.
• Er werden verschillende informatiebijeenkomsten georganiseerd voor mantelzorgers zoals het webinar 'Mantelzorg en geldzaken' en de thema-avond 'Verslaving'. 
• In mei was er in de Miente belevingstheater dementie voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met dementie.
• Samen met Sunenz gaven we de cursus Samen dementievriendelijk. Deze is voor mantelzorgers en voor iedereen die meer wil weten over omgaan met dementie.
• Er is een overleg met partners in Oosterwolde Noord en Noordoost. Dit overleg gaat over wonen, welzijn en zorg. Inwoners denken mee.
• Er zijn in Oosterwolde Noord & Noordoost verschillende werkgroepen actief onder de noemer DOM (Dorps Ontwikkelings Methodiek) waar inwoners, organisaties en gemeenten samenwerken rondom de thema's ontmoeten, wonen, zorg en vervoer. 
• Inwoners ouder dan 75 jaar krijgen een preventief huisbezoek. 

Maatschappelijk effect J: mensen voelen zich veilig 

• Er is preventieve hulp voor mensen met verward gedrag door de inzet van de Wijk-GGD'er. Hierdoor is er minder overlast en neemt de kans op escalatie af. 
• Er is een goede samenwerking tussen het Gebiedsteam, team Openbare Orde en Veiligheid en ketenpartners zoals o.a. politie, GGZ en buurtbemiddeling.
• Inwoners kunnen discriminatie melden via de website van de gemeente. De melding gaat direct naar Tumba, het Friese meldpunt voor discriminatie. Tumba pakt deze meldingen op.    
• Inwoners konden gebruik maken van de brede aanpak dakloosheid.
• Inwoners kunnen hun zorgen uiten over hun medemens via het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag.
• Inwoners en professionals kunnen zich melden bij Veilig Thuis als zij vermoedens hebben van huiselijk geweld en kindermishandeling. We hebben specifiek inwoners die twijfelen aan de veiligheid in hun relatie gewezen op de hulp van Veilig Thuis.

Maatschappelijke effect K: Mensen leven in een gezonde leefomgeving 

• Er is een dekkend netwerk van Automatische Externe Defibrillators (AED’s) en vrijwilligers via de Stichting Hartveilig. 
• We werken aan meer bewustzijn van gezondheid in de openbare ruimte zoals wandelen, water drinken en tuinieren. 
• We investeren in een openbare ruimte die uitnodigt tot spelen en bewegen.
• We dragen bij aan gezonde voeding voor inwoners met kookprojecten, verstrekken van fruit bij evenementen en de sociale voedseltuin.
• Er is een leergroep van studenten, inwoners en organisaties die werkt aan sociale verbondenheid in een gezonde leefomgeving in Oosterwolde.  
• We zijn samen met sportverenigingen, VNN en GGD in gesprek over de aanpak van NIX 18 in sportkantines.
• Ooststellingwerf is een gezonde jeugd, gezonde toekomst (JOGG)-gemeente wat betekent dat we met een brede lokale samenwerking inzetten op een gezonde leefomgeving voor jongeren. 

Maatschappelijke effect H: mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen

• We ondersteunen de organisatie Ooststellingwerf Beweegt.
• We verbeterden de aanpak voor welzijnscoaching (zie verder Thema 6.1 Samenleven).
• We organiseerden een Meal Prep Café samen met de kleine boerderij in het Haerenkwartier. 
• We betaalden het 6-weekse beweegprogramma van Scala (voor mensen met weinig geld en/of grote drempel om te gaan bewegen). Na het programma kregen deelnemers begeleiding naar reguliere sportverenigingen. 
• We voerden onder de noemer 'Samen Gezond' gesprekken met Scala, Bibliotheek, Apotheek, Sunenz en verschillende leefstijlcoaches over een gezamenlijke ketenaanpak rondom overgewicht en obesitas. Dit resulteerde in een gezamenlijke ambitie om binnen de bestaande vindplekken zoals de apotheek, bibliotheek en scala expliciet aandacht te besteden aan leefstijl en warm door te verwijzen.
• Samen met lokale partners als de apotheek, huisartsen, GGD, Sunenz, Scala, leefstijlcoaches organiseerden we de kick-off 'Samen Gezond'.
• We bieden scholen ondersteuning bij (de aanvraag van) gezonde school programma's.
• Er is een bloeizone subsidieregeling.
• We organiseerden een inspiratiesessie voor bloeizones.
• We gaven subsidie aan de apotheek de Drie Stellingen voor het organiseren van leefstijlgesprekken. 
• We participeerden in verschillende werkgroepen om te komen tot het transformatieplan voor mentale gezondheid en veerkracht.

Maatschappelijke effect I: mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden

• We benaderen Plaatselijk Belangen om gesprekken met de dorpen voor te bereiden over het versterken van de mienskip.
• We ondersteunen vormen van indicatie vrije dagbesteding met subsidies. 
• Als inwoners iets zelf kunnen leren, helpen we hen dat zelf te doen in plaats van het over te nemen. Bijvoorbeeld in het huishouden.
• Er werken twee mantelzorgconsulenten vanuit het gebiedsteam WMO van de gemeente.
• We hebben een breed ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers. Dit sluit aan bij wat zij nodig hebben. 
• We organiseren twee keer per jaar bijeenkomsten voor Netwerk Mantelzorg Ooststellingwerf. Dit netwerk bestaat uit samenwerkingspartners die regelmatig contact hebben met mantelzorgers.
• We brengen het Mantelzorgpanel regelmatig samen. Mantelzorgers uit verschillende dorpen denken met ons mee over het ondersteuningsaanbod. Zij zorgen voor naasten met verschillende soorten ziekten, en delen hun ervaring.
• We werken samen met andere gemeenten in het provinciale samenwerkingsverband 'Provinciaal Samenwerkingsverband Mantelzorg’ en het 'Provinciaal Samenwerkingsverband Jonge Mantelzorg'.  
• We sluiten aan bij de provinciale werkwijze voor acute respijtzorg.
• In november 2025 startten we als pilot gemeente bij het provinciale kernteam Logeerzorg. 
• In oktober 2025 startten we met de pilot 'Zorgpauze'. Dit is ons aanbod voor respijtzorg, aangevuld met vervangende mantelzorg aan huis. 
• Samen met partners van de DOS (Domein overstijgende samenwerking) formuleerden we de ambitie om als inwoners, partijen voor wonen, welzijn en zorg samen te werken. Dit vanuit gelijkwaardigheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid met als doel dat inwoners tot op hoge leeftijd prettig kunnen blijven wonen in Oosterwolde Noord & Noordoost.  
• We begeleidden het proces en namen inhoudelijk deel aan de overleggen.
• We ondersteunden het DOM (Dorps Ontwikkel Methodiek) proces in Oosterwolde Noord en Noordoost door betrokkenheid bij de verschillende werkgroepen, in- en extern verbindingen te leggen en aanwezig te zijn bij de afstemmingsoverleggen.
• Met een team vrijwilligers doen we het preventief huisbezoek bij inwoners van 75 jaar en ouder. Hiermee versterken we het omzien naar elkaar. 

Maatschappelijk effect J: mensen voelen zich veilig 

• Er werken twee wijk-GGD'ers in het Gebiedsteam. Zij werken ook samen met het team Openbare Orde en Veiligheid.
• We onderhouden actief contact met ketenpartners rondom zorg en veiligheid.
• We deden mee aan de campagne 'is dit liefde' van Veilig Thuis. 
• Via de brede aanpak dakloosheid kregen inwoners toegang tot passende ondersteuning. Bijvoorbeeld preventieve hulp of opvang en begeleiding richting zelfstandig wonen.
• Inwoners konden hun zorgen over buurtgenoten of bekenden melden bij het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Daardoor zijn signalen sneller opgepakt en kwamen mensen in kwetsbare situaties eerder in beeld.
• We stimuleerden inwoners en professionals om vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling te melden bij Veilig Thuis. Daarbij hebben we specifiek aandacht besteed aan inwoners die twijfelden aan de veiligheid in hun relatie, door hen te wijzen op de hulpmogelijkheden en het laagdrempelige advies van Veilig Thuis.

Maatschappelijke effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving 

• We steunen Stichting Hartveilig Ooststellingwerf. Zij zorgen voor een dekkend netwerk van AED’s en vrijwilligers.
• We stimuleren en faciliteren ontmoetingsplekken voor inwoners (zie ook thema 6.1 Samenleven).
• We verstrekten subsidie om spelen en bewegen in de openbare ruimte verder te ontwikkelen.
• We ondersteunen de sociale voedseltuin. 
• We ondersteunen de mogelijkheid om betaalbare en gezonde maaltijden te bereiden.
• We faciliteren het Atelier Sociaal Domein en zijn actief betrokken als opdrachtgever en/of verbinder.
• We vroegen in de openbare ruimte aandacht voor de rookvrije generatie.
• We gaven aandacht aan landelijke campagnes zoals 'IkPas' (alcohol) en 'Stoptober' (roken). 
• We bieden sportverenigingen trainingen en materialen aan om NIX 18 toe te passen in de sportkantines.
• We hebben een JOGG-regisseur die werkt aan een gezonde leefomgeving voor jongeren.

Maatschappelijke effect H; mensen kunnen omgaan met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen: 

• Inwoners zien steeds vaker projecten en informatie over gezonde keuzes, zoals voeding, water drinken en bewegen. 
• Inwoners hebben meer inzicht in eigen leefstijl en fitheid. 
• Inwoners hebben meer regie over hun eigen leven. 
• Inwoners doen mee aan beweegprogramma's en krijgen hulp bij toeleiding naar een sportvereniging. 
• Inwoners kunnen meedoen aan sociale activiteiten en bouwen aan sociale contacten. 
• Inwoners kunnen meedoen aan de verschillende activiteiten georganiseerd door bloeizone Appelscha, Haulerwijk, Oldeberkoop en/of De Vijverhoek-Oosterwolde. 
• Een deel van de inwoners is uitgenodigd voor een leefstijlgesprek bij de apotheek.
• Inwoners krijgen steun bij mentale problematiek.

Maatschappelijke effect I; mensen ervaren dat rekening wordt gehouden met proces van ouder worden:

• Steeds meer inwoners zijn zich er van bewust dat er een tekort aan zorgpersoneel is. Ze begrijpen dat we daardoor een groter beroep op inwoners zelf doen om gezond te blijven en meer naar elkaar om te zien.
• Als mensen zonder indicatie naar een dorpshuis kunnen dan blijven ze actief in de maatschappij en kunnen nog zoveel mogelijk meedoen aan het maatschappelijk leven. 
• We leren inwoners om zelf (huishoudelijke) zaken op te pakken in plaats van over te nemen. We merken dat inwoners hieraan moeten wennen. Het beeld van de inwoner is meestal dat er recht op een voorziening bestaat en dat er iemand over de vloer komt die het overneemt. We werken aan een communicatie strategie hiervoor. 
• Inwoners in Oosterwolde Noord en Noordoost ontvangen met enige regelmaat een nieuwsbrief over de ontwikkelingen van het DOM proces.
• Inwoners kunnen meedoen aan de activiteiten georganiseerd door de buurthuiskamer. 
• Inwoners van 75 jaar en ouder worden ondersteund in het proces van ouder worden.

Maatschappelijk effect J; mensen voelen zich veilig 

• Inwoners krijgen sneller passende hulp, voelen zich gehoord en gezien.
• Inwoners zijn op de hoogte van het hulpaanbod van Veilig Thuis.
• Door de brede aanpak dakloosheid konden inwoners die dreigden hun woonplek te verliezen sneller hulp krijgen, bijvoorbeeld via begeleiding, opvang of ondersteuning bij financiën en huisvesting. Dit gaf niet alleen direct betrokkenen meer rust en stabiliteit, maar ook hun omgeving kreeg het gevoel dat problemen eerder worden opgepakt.
• Het Meldpunt Zorgwekkend Gedrag bood inwoners de mogelijkheid hun zorgen te delen over iemand in hun buurt of netwerk. Veel inwoners ervaren hierdoor dat zij niet machteloos staan wanneer zij zich zorgen maken, en dat signalen serieus worden genomen en opgevolgd.
• Daarnaast hebben inwoners gemerkt dat de drempel om hulp te zoeken bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling lager is geworden. Door duidelijke informatie en gerichte communicatie wisten meer mensen de weg naar Veilig Thuis te vinden, ook als zij twijfelden over de veiligheid in hun relatie. Hierdoor voelen inwoners zich gesteund om eerder aan de bel te trekken, en ervaren zij dat er een plek is waar zij discreet en deskundig advies kunnen krijgen.

Maatschappelijke effect K. Mensen leven in een gezonde leefomgeving 

• Aantrekkelijke speel en beweegplekken in de openbare ruimte. 
• Betaalbare en gezonde voeding is beschikbaar.
• Inwoners worden geholpen bij het bereiden van gezonde maaltijden.
• Inwoners worden uitgenodigd om mee te doen aan denktanks.
• Inwoners worden op straat of op verschillende vindplekken bevraagd over wat zij belangrijk vinden als het gaat om sociale verbondenheid en de gezonde leefomgeving. 
• Sportverenigingen en scholen hebben hulpmiddelen om gezonde keuzes makkelijker te maken voor inwoners/leerlingen. 
• Jeugdigen kunnen sporten in een gezonde (sport)omgeving.

• Doe-agenda HK 'Positieve gezondheid en gezonde leefomgeving' 2022-heden
• Lokaal sportakkoord 2023-2026
• Friese Preventieaanpak 2020-heden
• Friese samenwerkingsagenda 2022-2025
• Gemeenschappelijke regelingen GGD, binnen VRF
• Visie op samenleven 2020-2024
• Doe-agenda I 'Gelukkig en gezond ouder worden' 2021-heden
• GALA akkoord 2023-2026
• IZA akkoord 2023-2028

Duurzaamheid 
Het is onze ambitie om CO² neutraal te zijn in 2030 om opwarming van de aarde en daarmee verandering van het klimaat tegen te gaan. Hierdoor liggen er belangrijke opgaven in de energietransitie, klimaatadaptatie en het stimuleren van een circulaire economie. We benutten het Biosintrum, en het daar gevestigde leer- en kenniscentrum Bodem, zo optimaal mogelijk voor onderzoek naar en ontwikkeling van mogelijkheden die ons bij deze opgaven helpen. 
 
Wij willen in 2030 CO² neutraal zijn. Om dit te bereiken streven we naar:

• Energieneutraal te zijn in 2030 door het gebruik van energie te verminderen en het lokaal opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit te stimuleren. 
• Klimaatbestendig te zijn in 2030 door het vergroten van klimaatbestendigheid en de biodiversiteit en de verbetering van de bodemgezondheid te stimuleren. 
• Circulair te zijn in 2030 door kringlopen meer sluitend te maken. 
• In 2025 stellen we een nieuw duurzaamheidsprogramma op voor de periode 2025 tot 2030.  

Afval en grondstoffen

• Voldoen aan de VANG-doelstelling van het Rijk (VANG = Van Afval Naar Grondstof). We richten ons verder op het realiseren van de VANG-doelstelling 2025 van 30 kg restafval per inwoner per jaar. 
• Inwoners hebben steeds minder huishoudelijk afval en bieden dit afval nog beter gescheiden aan. 
• Zwerfafval in de openbare ruimte verder terugdringen. 
• Samen met ondernemers het zwerfafval in de winkelgebieden terugdringen. 
• Er zal onderzoek worden gedaan naar een pilot met wasbare luiers, inclusief een bewustmakingscampagne voor de lange termijn.

In 2025 hebben we het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 opgesteld. Het nieuwe programmaplan helpt ons focus aan te brengen en te zorgen voor de verbinding tussen de zes thema’s: Circulaire samenleving, Energietransitie, Klimaatadaptatie, Duurzaam landelijk gebied, Sociale duurzaamheid en Biodiversiteit. Met het programmaplan werken we aan de Sustainable Development Goals (SDG’s).

Riolering en water
In november 2024 is het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2030 vastgesteld. In 2025 zijn we gestart met de uitvoering. We hebben landelijke subsidie gekregen voor klimaatadaptatie via het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Daarnaast is het Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) in 2025 vastgesteld door de gemeenteraad en terug te vinden via: www.ooststellingwerf.nl/riool.

Energie
In december 2024 is het Uitvoeringsplan Energietransitie 2025-2030 vastgesteld. In 2025 zijn we gestart met de uitvoering van het uitvoeringsplan. We monitoren de uitstoot van de gemeentelijke organisatie en hier vindt jaarlijks een audit op plaats. We helpen inwoners om hun energiegebruik te verminderen. Dit doen we voor alle inwoners door informatie te verstrekken over energiebesparing en over de landelijke investering subsidie duurzame energie (ISDE subsidie). Voor inwoners met een koopwoning met een WOZ-waarde lager dan € 429.300 en een slecht energielabel hebben we intensieve hulp beschikbaar. We werken hiervoor samen met Opsterland en Weststellingwerf in het OWO-energiebureau. Onze energieverkenners komen, als inwoners dat willen, thuis om informatie te geven over de mogelijkheden voor isolatie van hun woning. Ook kunnen ze helpen met aanvragen van subsidies. We hebben voor hen extra subsidies beschikbaar, vanuit de specifieke uitkering vanuit het Rijk voor Lokale Aanpak Isolatie en voor inwoners met een laag inkomen daarbovenop een provinciale subsidie. Dit jaar is al voor meer dan 880 woningen subsidie toegekend met een totaalbedrag van meer dan € 1,5 miljoen euro.

We zijn gestart om met de bedrijven in Haulerwijk samen te werken aan het verminderen en verduurzamen van hun energiegebruik en zoeken we samen naar oplossingen voor netcongestie.

In het najaar 2025 hebben we duidelijkheid gekregen over een uitbreiding van het budget vanuit het Rijk. Dit geld is bedoeld voor ambtelijke inzet op met name de thema's energie en circulair. Met dit budget realiseren we een uitbreiding van de formatie in 2026 waardoor we stevig kunnen inzetten op het realiseren onze ambities.

Afval
De Van Afval Naar Grondstof (VANG)-doelstelling 2025: In het afgelopen jaar is er 106,5 kilo restafval per inwoner verbrand. In 2024 was dat 107,9 kilo per inwoner. De VANG-doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner per jaar hebben we hiermee nog niet gehaald. In mei 2025 is in de gemeente Ooststellingwerf het zwerfafval gemonitord. De score is 8,8, een ruime A-beoordeling. De jaarlijkse opruimacties en de inzet van vrijwilligers zorgen mede voor dit goede resultaat.

Biosintrum
Het Biosintrum wordt verhuurd aan stichting Pionier. De activiteiten in het gebouw richten zich sterk op kennisdeling en educatie rond duurzaamheid, biobased bouwen en innovatie. Door deze functie te ondersteunen dragen we bij aan levenslang leren en educatie over duurzame ontwikkeling. Daarnaast vervult het Biosintrum een belangrijke rol als ontmoetingsplek en innovatiecentrum in de regio. Het gebouw staat symbool voor circulair bouwen met biobased materialen en duurzame productieprocessen. Dit alles wordt gedragen door samenwerking tussen overheden, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. 

Duurzame mobiliteit
We blijven werken aan duurzame mobiliteit. De plaatsing van elektrische laadpalen gaat helaas niet altijd zo snel als gewenst. Dit is geregeld in een provinciale concessie. De Provincie werkt, in samenwerking met betrokken gemeenten, aan een nieuwe concessie. De OVEF (Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A.) wordt verantwoordelijk voor de uitvoering en het beheer van de openbare laadvoorzieningen.

Voor het openbaar vervoer is dit jaar een nieuwe provinciale concessie verleend. In deze concessie is afgesproken dat in 2030 het openbaar vervoer emissieloos is. 

Auto’s gebruiken minder brandstof bij een lagere snelheid en goede bandenspanning. Daarom hebben we in Oosterwolde een gratis punt 'band op spanning' (bij de Gamma in Oosterwolde). Hier wordt veel gebruik van gemaakt. We verlagen op verschillende wegen de maximumsnelheid van 80 naar 60 km per uur.

Klimaatadaptatie
Voor het thema Klimaatadaptatie is een uitvoeringsplan vastgesteld. Hierin staat wat we de komende vijf jaar doen om Ooststellingwerf beter klaar te maken voor het klimaat van 2050. In het plan staat welke maatregelen prioriteit hebben en welke rol de gemeente daarin heeft. Voorbeelden van deze maatregelen zijn onder andere:

• Het uitvoeren van maatregelen op 14 plekken met wateroverlast. Daar zorgen we voor meer ruimte voor regenwater. 
• We stimuleren inwoners om hun tuin, dak of omgeving aan te passen aan het veranderende klimaat. 
• We stimuleren het vergroenen van schoolpleinen. Sinds januari 2024 is er een subsidie voor groene schoolpleinen. Twee scholen hebben de subsidie aangevraagd en gekregen. We zijn ook in gesprek met twee scholen die interesse hebben en mogelijk in 2026 beginnen met een ontwerp. De subsidie loopt tot en met 2026.

Riolering en water
We geven doelmatig, efficiënt en rechtmatig invulling aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. In het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) staat hoe we dit doen.

Programmaplan en budget voor formatie vanuit het Rijk
Dit jaar hebben we een nieuw programmaplan duurzaamheid 2026-2030 opgesteld met inbreng van verscheidene partijen in de gemeente. Het programmaplan helpt ons focus aan te brengen en tegelijk te zorgen voor verbinding tussen de verschillende thema's energietransitie, circulaire samenleving, klimaatadaptatie, biodiversiteit, landelijk gebied en sociale duurzaamheid. In het najaar hebben we duidelijkheid gekregen over en uitbreiding van het budget vanuit het Rijk. Dit geld is bedoeld voor ambtelijke inzet op met name de thema's energie en circulair. Met het budget realiseren we een uitbreiding van de formatie in 2026. De combinatie van programmaplan en beschikbaar budget zorgt dat we stevig kunnen inzetten op een duurzaam Ooststellingwerf en onze bedrijven en inwoners kunnen helpen.

Duurzaamheid
In 2025 hebben we het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2025-2030 opgesteld. Verschillende samenwerkings- en/of ketenpartners hebben hier hun inbreng opgegeven. Het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 is geëvalueerd. De belangrijkste conclusies uit de evaluatie zijn:

1. Er zijn veel acties uit het programmaplan 2021-2025 uitgevoerd en afgerond. Veel van de acties zijn structureel geborgd in de organisatie. De terugblik is opgenomen in de bijlage van het nieuwe programmaplan.
2. In het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 zijn een aantal ambities opgenomen. Tijdens de evaluatie bleek dat het lastig was om het behaalde resultaat van een actie te koppelen aan de ambitie. In het nieuwe programmaplan staan daarom per speerpunt meetbare doelen.
3. Bij het opstellen van het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025 was niet voorzien dat er vanuit de Rijksoverheid in deze periode veel inzet gevraagd zou worden op het thema Energietransitie. De Rijksoverheid heeft hiervoor ook extra geld aan gemeenten beschikbaar gesteld. Daardoor is er de afgelopen periode extra ingezet op acties rondom het thema Energietransitie. Dit had gevolgen voor de uitvoering van het thema Circulaire economie. De uitwerking van de acties van dit thema en de uitvoering van de Circulaire Uitvoeringsstrategie liggen achter op planning. 

Energie

• We werken met de Friese overheden samen in de Friese Energietafel (FET). We wisselen kennis uit en werken samen aan verschillende onderwerpen, zoals batterijbeleid en het Warmteprogramma. 
• We helpen inwoners met het verduurzamen van hun woning. In september 2025 is het aantal Energieverkenners uitgebreid van drie naar vier. Daarnaast geven vrijwillige Energiecoaches inwoners thuis advies over kleine energiebesparende maatregelen en gedrag.
• Met een specifieke Rijksuitkering helpen we inwoners bij de isolatie van hun woning. We stimuleren inwoners om hun koopwoning met lage WOZ-waarde en laag energielabel te isoleren door gerichte communicatie, advies, subsidie en goedkope lening. Hiervoor hebben we als OWO gezamenlijk een energiebureau opgezet. In juni 2024 zijn we gestart met de isolatiesubsidie. Halverwege december 2025 waren er 882 aanvragen ingediend voor de gemeentelijke subsidie.
• Met de ‘Stimuleringslening Duurzaamheid’ stellen we duurzaamheidsleningen beschikbaar voor inwoners. Hiermee kunnen woningeigenaren indien nodig tegen een aantrekkelijk tarief een lening afsluiten om duurzame maatregelen te treffen, zoals bijvoorbeeld dakisolatie of zonnepanelen. In 2025 zijn 11 nieuwe duurzaamheidsleningen voor een totaalbedrag van € 166.000 verstrekt.
• Met een specifieke Rijksuitkering hebben we inwoners geholpen met onder andere het omwisselen naar energiezuinig witgoed en het geven van maatwerk- en financieel adviezen voor het verduurzamen van de eigen woning. Met laagdrempelig aanbod, zoals vrijwillige energiecoaches en fixteams helpen we inwoners om hun energierekening te beheersen en comfortabel te leven. We werken hiervoor samen met de woningcorporaties. 
• We kopen onze energie in via OVEF. Dit geeft ons de mogelijkheid lokaal geproduceerde, duurzame energie in te kopen voor gebruik in onze eigen organisatie. De gemeente is gecertificeerd op de CO2-prestatieladder, waarmee we laten zien dat we werken aan het verminderen van onze eigen CO2-uitstoot. Vanaf 1 september 2025 rijden onze gemeentelijke dieselauto's op HVO100. HVO100 is een schone variant van diesel. Dit verlaagt onze CO2-uitstoot aanzienlijk.
• We werken samen met energiecoöperatie de Eendracht. Dit jaar is ingezet op het stimuleren van hybride warmtepompen. De energiecoöperatie heeft haar inbreng gegeven op het nieuwe programmaplan. 
• We zijn gestart met het opstellen van het Warmteprogramma. Dit doen we in samenwerking met de gemeenten Weststellingwerf en Opsterland. Hierin onderzoeken we hoe de verwarming van onze woningen en bedrijven aardgasvrij kan worden. En hoe we dat als gemeente gaan ondersteunen de komende jaren.
• Netcongestie betekent dat het energienetwerk 'vol' zit; er kunnen geen nieuwe aansluitingen meer bij. Netcongestie is een groot probleem geworden. We werken met Liander samen aan het zoeken naar oplossingen. Een groep bedrijven uit Haulerwijk heeft ons gevraagd om met hen samen te werken. Met de bedrijven in Haulerwijk zoeken we naar oplossingen voor netcongestie en verduurzamen van hun energiegebruik. 
• Met een groep bewoners, Liander en de Rabobank hebben we thuisbatterijen getest en gekeken welk effect die hebben op netcongestie. In 2025 is de inzet van thuisbatterijen, samen met onder meer Liander, beoordeeld. Uit de beoordeling blijkt dat het afgesproken tijdsvenster ervoor zorgt dat de thuisbatterijen pieken niet verergeren. Thuisbatterijen blijken netcongestie te kunnen verminderen, door ’s avonds tussen vijf en negen uur te ontladen. En door overdag als de zon schijnt te laden. Ook ’s nachts, als weinig energie verbruikt wordt, kunnen de batterijen opgeladen worden.

Soortenmanagementplan
Soortenmanagementplan (SMP): de gemeente heeft sinds begin 2025 een pre-Soortenmanagementplan, waaronder inwoners onder bepaalde voorwaarden verder kunnen met isoleren. Inwoners van deze gebieden hoeven hierdoor geen flora- en faunaonderzoek meer te doen voordat ze gaan isoleren. Ze moeten wel natuurvriendelijk isoleren. Het isoleren voor inwoners is hiermee gemakkelijker en goedkoper gemaakt en de dieren worden beter beschermd. In augustus 2025 is het ecologisch onderzoek afgerond voor het volledige SMP. 

Groene dorpsprofielen
Eind 2024 zijn er bijeenkomsten georganiseerd in Appelscha, Nijeberkoop, Haule en Haulerwijk. Tijdens deze avonden gingen we met inwoners in gesprek over de thema’s natuur, water en biodiversiteit. De ideeën en aandachtspunten die daarbij naar voren kwamen, zijn door de gemeente bekeken en waar mogelijk verder uitgewerkt door het team Openbare Ruimte. Deze input gebruiken we bij het opstellen van de groene dorpsprofielen. In 2025 zijn de eerste ideeën van inwoners uit deze dorpen uitgevoerd. Zoals het planten van bloembollen en inzaaien van bloemrijk kruidenmengsel op verschillende plekken. Nu worden er nog bomen en struiken op verschillende plekken aangebracht.

Afval

• We doen mee aan de provinciale communicatiecampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Met deze campagne krijgen inwoners via de sociale media informatie over minder afval, beter scheiden en het nascheiden van restafval en kunststoffen bij onze afvalverwerker Omrin.
• De gemeente is Supporter van Schoon en vraagt inwoners om mee te doen. De gemeente faciliteert vrijwilligers met inzamelmiddelen.
• Op basisscholen en in het voortgezet onderwijs zijn projecten over (zwerf)afval uitgevoerd.
• We gaan door met de projecten uit het beleids- en uitvoeringsprogramma aanpak zwerfafval 2014-2022.
• Er loopt een bewustwordingscampagne over wasbare luiers. Dit wordt vervolgd in 2026. 
  

Duurzaamheidseducatie
Met duurzaamheidseducatie investeren we in kennis en bewustwording over duurzaamheidsthema’s bij kinderen. Samen met de scholenkoepels Comprix en de Tjongerwerven, Kunst & COO en de gemeente is het programma voor duurzaamheidseducatie Wortels & Vleugels opgezet. In augustus 2025 is door de partijen een nieuwe samenwerkingsovereenkomst voor onbepaalde tijd aangegaan. Daarnaast nemen we deel aan Junior Energiecoach waarvoor scholen, BSO’s en scouting zich aan kunnen melden. Via Junior Energiecoach betrekken we bij energie en energiebesparing.

Riolering en water 
Inwoners konden gebruikmaken van een veilig en goed werkend riool. Daardoor was er weinig overlast door veel regen of een hoge grondwaterstand. Op een enkele locatie was wel schade en overlast. Dat kwam door zeer zware regen en het lozen van regenwater op het vuilwaterriool. 

Afval
Inwoners die hun afval goed scheiden en daardoor minder afval hebben, betalen minder afvalstoffenheffing. Er zijn vrijwilligers die (wekelijks of maandelijks) zwerfafval in hun leefomgeving opruimen. Met de afvalapp hebben inwoners inzicht in hun afvalscheiding. Inwoners hebben de campagne 'Samen Halen We Alles Eruit' via de socials en in de krant kunnen volgen.

Energie
Inwoners konden laagdrempelig advies krijgen over de verduurzaming van hun woning, daarvoor subsidie krijgen en een duurzaamheidslening met een lage rente aanvragen. Steeds meer inwoners treffen duurzame maatregelen, zoals isolatie van de woning. Inwoners die te maken hebben met energiearmoede hebben we geholpen om hun energiegebruik terug te brengen. Basisschoolkinderen krijgen structureel les over duurzaamheidsthema’s.

Biodiversiteit
Kinderen krijgen een groenere omgeving door groene schoolpleinen. Inwoners zijn betrokken bij het vergroenen van hun buurt.

• Milieubeleidsplan Ooststellingwerf 2010-2016 (mei 2010)
• Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030
• Infographic Versnellingsagenda Duurzaam Ooststellingwerf 2030
• Beleid zonnepaneelvelden gemeente Ooststellingwerf (vastgesteld in 2021)
• Paraplubestemmingsplan windturbines Ooststellingwerf (vastgesteld maart 2022)
• Nota van uitgangspunten Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025
• Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2021-2025
• Biodiversiteitsplan
• Water en rioleringsprogramma (Wrp) 2025-2029
• Beleids- en uitvoeringsplan zwerfafval 2014-2022
• Wet milieubeheer
• Landelijk Afval Plan (LAP)
• Afvalstoffenverordening Ooststellingwerf
• Circulaire uitvoeringsstrategie Ooststellingwerf 2023-2030
• Uitvoeringsplan klimaatadaptatie
• Uitvoeringsplan energietransitie 
• Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030 (in ontwikkeling)

In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe.

Taakveld 7.1 Volksgezondheid, voordeel € 412.000
GoYoFlo (OKO), voordeel € 334.000
Binnen GoYoFlo is stevig geïnvesteerd in preventie, talentontwikkeling, gezonde leefstijl en het versterken van alle omgevingen waarin jongeren opgroeien. Binnen het GoYoFlo programma hebben we een vrijetijdspas geïntroduceerd waarmee iedere jongere van 10 tot 18 jaar jaarlijks € 200 vrijetijdsgeld ontvangt. Hiermee kunnen zij deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten. Ondanks een gericht en breed ingezet communicatieplan en het uitbreiden van de vindplaatsen voor de jeugd is de vrijetijdspas in de opstartfase niet door alle jongeren verzilverd. Hierdoor is het uitvoeringsbudget van € 509.000* in 2025 niet volledig benut. In 2026 wordt via gerichtere communicatie gewerkt aan het vergroten van de bekendheid en het gebruik, en vindt een evaluatie plaats die richting geeft aan de vervolgaanpak van GoYoFlo. Een deel van de uitgaven hebben we gedekt met SPUK-middelen vanuit GALA en Friza. Door de lagere benutting en de inzet van SPUK-middelen is de onttrekking uit de algemene reserve lager dan geraamd.

Algemene reserve, nadeel € 334.000*
Lagere onttrekking uitvoeringsbudget GoYoFlo. Zie ook hierboven.

Gezondheidsbeleid, voordeel € 33.000
Hier realiseren we een voordeel doordat we verschillende uitgaven hebben gedekt met SPUK-middelen vanuit GALA en Friza. Hierdoor hoefden we het eigen budget voor gezondheidsbeleid niet volledig in te zetten.

GGD, voordeel € 40.000
Dit voordeel is ontstaan door positieve afrekeningen van de GGD.

Taakveld 7.2 Riolering
Begroot was een dotatie van € 147.000 aan de voorziening. Er is in de werkelijkheid een aanwending geweest van € 46.301 vanuit het exploitatieresultaat. In totaal dus een verschil van € 193.301 door hogere lasten. Dit wordt veroorzaakt door de extra kosten door de regenoverlast in de Haule, extra kosten voor reiniging en inspectie (inhaalwerkzaamheden 2024), een bijdrage aan het Wetterskip voor de verwerking van baggerslip en kosten voor een eenmalige overstort registratie.

Taakveld 7.3 Afval
Ondanks de beperkte afwijking van € 5.000 zijn er binnen het taakveld Afval wel verschillen die opvallen. Vanuit Verpact is er een vergoeding geweest voor zwerfafval 2023 en 2024 van € 108.000. De kosten voor inzameling van huishoudelijk afval was € 45.000 lager dan begroot en de kosten van de inzameling op de milieustraat € 33.000 lager. Daarentegen waren de kosten voor de verwerking van het ingezamelde materiaal op de milieustraat € 75.000 hoger. De inkomsten vanuit de afvalstoffenheffing was € 108.000 lager dan begroot.

Taakveld 7.4 milieubeheer, voordeel € 681.000
CDOKE, nadeel € 92.000
Nadeel komt door een te hoge inschatting van de personele inzet voor klimaat- en energietaken. Nadeel wordt gecompenseerd door een voordeel op de personeelsbegroting in programma 0.

Landelijk gebied, voordeel € 307.000
Ambtelijke inzet landelijk gebied van € 134.000 is geboekt in programma 0. Dit betekent een voordeel in programma 7 en een nadeel in programma 0. Na aftrek van de personele inzet resteert er een voordeel van € 173.000*. Door weinig beleid/projecten vanuit het Rijk en de Provincie heeft onze focus gelegen op de bestaande werkzaamheden gerelateerd aan de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties. Gezien de huidige ontwikkelingen verwachten we dat er de komende tijd wel beleid komt waar we mee aan de slag kunnen gaan. Ook de werkzaamheden gerelateerd aan de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties lopen door. Het resterende budget is hiervoor nodig.

Algemene reserve, nadeel € 173.000*
Toevoeging van het resterende budget landelijk gebied aan de algemene reserve.

Uitvoeringsbudget programma duurzaamheid, voordeel € 268.000*
Bij de najaarsrapportage 2025 hebben we aangegeven dat dit budget in 2025 niet volledig benut wordt vanwege diverse oorzaken. Toen is aangegeven dat we bij de jaarrekening 2025 gaan voorstellen om het resterend budget van het programma duurzaamheid ultimo 2025 toe te voegen aan de reserve. 

Algemene reserve, nadeel € 268.000*
Toevoeging van het resterende budget duurzaamheid aan de algemene reserve.

Klimaatmiddelen, voordeel €24.000*
We zijn in 2025 gestart met het warmteprogramma. Dit loopt door in 2026.

Algemene reserve, nadeel € 24.000*
Lagere onttrekking voor klimaatmiddelen.

Handhaving, voordeel € 149.000
De lasten zijn lager dan begroot doordat uit de nacalculatie van de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) blijkt dat er minder uren nodig waren voor de basis- en plustaken dan begroot.

* Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.