Programma 6 | Sociaal Domein

Inwoners helpen elkaar, voelen zich thuis en zijn actief voor een sociale en vitale gemeenschap
Samenleven is een onderwerp dat erg leeft in de gemeente. Inwoners vinden ‘elkaar ontmoeten’, ‘elkaar ondersteunen’ en activiteiten en verenigingen in de dorpen en in de buurten belangrijk. Inwoners kunnen veel samen oppakken en organiseren. De gemeente kan hen daarbij ondersteunen. In de ‘Tussenbalans Visie op Samenleven’ (november 2023) is bij de ‘Opgave Samenleven’ geconcludeerd dat het accent de komende jaren moet liggen op: ‘Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar’. Voor de ‘Opgave Samenleven’ zijn in de Visie op Samenleven drie maatschappelijke effecten benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan werken.

Ontwikkelingen op het gebied van Sport en Cultuur (onderdeel van Maatschappelijk Effect G) zijn beschreven bij Thema 5.1 Sport en Cultuur.

• ‘Voorwaarden scheppen voor bloei van gemeenschapskracht, inwonersinitiatief en omzien naar elkaar’ (Tussenbalans Visie op Samenleven - november 2023 – Accent opgave Samenleven)
• ‘We willen een samenleving met een sterke sociale basis waarin inwoners verantwoordelijkheid nemen en voelen naar elkaar, voor elkaar klaar staan en elkaar helpen (collegeakkoord 2022)’
• Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden
• Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar
• Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sportinfrastructuur

Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden

• De welzijnscoaches van Scala zijn steeds beter bekend bij de inwoners. Inwoners kunnen bij hen terecht met vragen over zorg en welzijn of wanneer zij hulp nodig hebben om hun psychosociaal welzijn te verbeteren. In Oldeberkoop wordt deze rol vervuld door een, door het dorp zelf aangestelde, dorpsondersteuner.
• Steeds meer huisartsen, gebiedsteam en andere hulpverleners verwijzen inwoners met psychosociale klachten door naar de welzijnscoaches en dorpsondersteuner voor Welzijn op Recept. 
• Welzijnscoaches, dorpsondersteuner en vrijwilligers nemen contact op met mensen die geïsoleerd dreigen te raken.
• De deelname aan sociale activiteiten gericht op verbinding groeit en wordt gewaardeerd.

Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar
(Informatie over mantelzorgondersteuning vindt u bij Thema 7.1 Gezondheid)

• In steeds meer dorpen en dorpshuizen/-kamers zijn vrijwilligers actief om inwoners te verbinden via activiteiten als inloopkoffie, maaltijden, wandelgroepjes enz.
• In Oosterwolde Noord en Noordoost zijn we nog steeds met verschillende werkgroepen in gesprek om te werken aan een wijk waar onze inwoners tot een hoge leeftijd op een goede en fijne manier kunnen blijven wonen.

• We hebben ambtelijk en bestuurlijk commitment met partijen binnen wonen, welzijn en zorg om het concept Lang Leven Thuis te verkennen. Dit is een vernieuwend woonzorgconcept waarbij bewoners, met een vast team van één corporatie, één zorgorganisatie, één welzijnsorganisatie en de gemeente samenwerken aan één gedeelde ambitie: langer zelfstandig wonen in een sterke, zorgzame gemeenschap. Bewoners staan centraal en spelen een actieve rol in het complex waar zij wonen, ondersteund door een herkenbaar team en een Langer Thuiscoach. In 2026 krijgt dit een vervolg met het aanstellen van een kwartiermaker, betaald door alle partijen die betrokken zijn bij wonen, welzijn en zorg. Deze kwartiermaker bekijkt ook potentiële gebieden waar dit concept gestart zou kunnen worden.

• Buurthuiskamer Het Ketelhuis, in het vernieuwde Haerenkwartier, ontwikkelt zich verder door. Onder andere met een meal prep cafe waarin mensen samen (leren) koken.

• Vrijwilligers en lokale initiatieven voelen zich gewaardeerd.
• Scala Vrijwilligerscentrale brengt vrijwilligerswerk actief onder de aandacht in onze gemeente.
• Scala Vrijwilligerscentrale brengt vraag en aanbod op het gebied van vrijwilligerswerk en vrijwilligersvacatures bij elkaar. 
• Scala vrijwilligerscentrale biedt ondersteuning aan organisaties die met vrijwilligers werken. Samen met de vrijwillige bestuurscoaches worden trainingen aangeboden aan besturen van vrijwilligersorganisaties en aan vrijwilligers in onze gemeente.
• Inwoners raken bekend met de gevolgen van vergrijzing en een toekomst met minder professionele hulp. Zij worden bewust dat 'omzien naar elkaar' en meer samenredzaamheid nodig is.
  

Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sport infrastructuur
(Informatie over de culturele- en sport infrastructuur vindt u bij Thema 5.1 Sport en Cultuur)

• In meer dorpen en wijken werken inwoners, soms samen met het opbouwwerk, aan het realiseren van ontmoetingsruimten. Bijvoorbeeld in Oosterwolde Noord. 
• Activiteitenagenda Uutgaon wordt steeds bekender. Organisatoren publiceerden dit jaar 35% meer activiteiten dan vorig jaar. Uutgaon werd 8.500 keer bezocht, dat is ook ca 35% meer dan vorig jaar.

Maatschappelijk effect E. Mensen voelen zich verbonden

• We subsidiëren in Oldeberkoop een pilot met een, door het dorp zelf aangestelde, ‘dorpsondersteuner’, gericht op verbinding.
• De ‘Pilot welzijnscoaching’ met Scala is in 2025 succesvol afgerond. We willen welzijnscoaching structureel inzetten om mensen te verbinden, een vraagbaak te bieden en op weg te helpen in de Mienskip
• We ondersteunen het Inclusiepanel opdat, zoals het VN-verdrag handicap vereist, inwoners met een beperking actief betrokken worden bij beleid en uitvoering.
• De gemeente betaalt het abonnement op de Hoge Nood app.

Maatschappelijk effect F. Mensen zetten zich in voor de samenleving en elkaar
(Informatie over mantelzorgondersteuning vindt u bij Thema 7.1 Gezondheid)

• In Oosterwolde Noord en Noordoost zijn (in het kader van domeinoverstijgend samenwerken) in tenten wijkgesprekken gevoerd over de vraag: ‘Wat is er nodig zodat mensen tot op hoge leeftijd in de wijk kunnen blijven wonen?’ Daaruit zijn vijf werkgroepen met inwoners ontstaan die zich bezig houden met vervoer, wonen, ontmoeten, zorg en mantelzorg.
• De dorpencoördinatoren en de opbouwwerkers ondersteunen diverse initiatieven, bijvoorbeeld dorpstuin Haulerwijk en pumptrack Oosterwolde.
• Vanuit Het Fonds 2025 zijn 23 maatschappelijke initiatieven gesubsidieerd. We kregen in totaal 34 aanvragen.
• We continueren de waardering van vrijwilligers en ondersteuning van initiatieven via www.ditIsOoststellingwerf.nl en gebruiken dit platform om te communiceren over de vrijwilligersawards en Het Fonds.
• De gemeente subsidieert Scala Vrijwilligerscentrale en de bijbehorende website.
• We organiseerden als gemeente de jaarlijkse waarderingsavond voor vrijwilligers door het uitreiken van de vrijwilligersawards en de vrijwilligersprijzen. 
• We zijn gestart met gesprekken in de dorpen over de gevolgen van vergrijzing en minder professionele zorg in de toekomst. We stimuleren samenredzaamheid, omzien naar elkaar en inwonersinitiatieven.
• De gemeente faciliteert de vrijwilligers die de huisbezoeken 75+ afleggen met een reis- en onkostenvergoeding.

Maatschappelijk effect G. Mensen maken gebruik van de sociale, culturele en sport infrastructuur
(Informatie over de culturele- en sport infrastructuur vindt u bij Thema 5.1 Sport en Cultuur)

• In het accommodatiebeleid is geborgd dat in elk dorp ontmoetingsruimten zijn of komen.
• Een werkgroep van gemeente, inwoners en maatschappelijke organisaties zorgt voor de promotie van Uutgaon.

• Inwoners nemen volop deel aan sport, cultuur en ontmoeting. Er zijn steeds meer laagdrempelige activiteiten als maaltijden en koffieochtenden en vrij toegankelijke dagbesteding. Ontmoetingsplekken en activiteiten brengen mensen samen.
• Inwoners vinden op Uutgaon.nl wat er allemaal te doen is in Ooststellingwerf.

• Accommodatiebeleid 2025
• Tussenbalans Visie op Samenleven (november 2023)
• Visie op samenleven 2020 -2026 
• Doe-agenda E Mensen voelen zich verbonden 2022-2026 
• Doe-agenda G Iedereen doet en ontmoet 2021-2025
• Doe-agenda I Gelukkig en gezond ouder worden en mantelzorg 2021-2025
• Visie op Inclusie (2020)

Alle inwoners doen volwaardig mee
Inwoners vinden ‘Meedoen’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we wettelijke taken op dit terrein. Het gaat om de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening. Voor de Opgave Meedoen zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (A t/m D) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken. 

• Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie).
• Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt (zie doe-agenda B).
• Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven (zie doe-agenda C en doe-agenda Inburgering).
• Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet.

Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor meedoen zijn dat:

• Voor maatschappelijk effect A: Accent: Inwoners stimuleren om tijdig te anticiperen op ouder worden.
• Voor maatschappelijk effect B: Accent: Alles op alles zetten om bijstandsgerechtigden naar vermogen mee te laten doen in onze samenleving.
• Voor maatschappelijk effect C: Accent: Voorzieningen voor inwoners met weinig geld en/of schulden zo eenvoudig en makkelijk toegankelijk te maken. En accent: Structurele verbeteringen bereiken van mensen die lange tijd in armoede en/of schulden leven (gebiedsgericht werken aan bestaanszekerheid).
• Voor maatschappelijk effect D: Accent: (Wmo) zorg anders organiseren en inkopen, zodat deze haalbaar en betaalbaar blijft. En accent: formele zorg minder 'promoten' en uitdragen als oplossing.

Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie).

• De gemeenteraad heeft de visie op wonen, welzijn en zorg vastgesteld. Deze is samen met Weststellingwerf, Opsterland, Heerenveen en Smallingerland gemaakt en gaat met name over de doelgroep ouderen. In deze visie werken we vier speerpunten uit:
  • Versterken van de mienskip, waarbij we een beweging van zorg naar gezondheid en welzijn inzetten en inwoners hiervan bewust maken. 
  • Langer of weer zelfstandig wonen, waarbij we voldoende geschikte woningen voor ouderen realiseren, op de juiste plek, en doorstroming bevorderen.
  • Opvang en uitstroom aandachtsgroepen, waarbij we zorgen voor 'een zachte landing', voldoende begeleiding voor de inwoner en aandacht voor draagkracht en draaglast in de wijk.
  • Toekomstbestendig woonzorglandschap, waarbij we domein overstijgend samenwerken en de zorg efficiënter inzetten. Zie ook hieronder bij Maatschappelijk effect D.
• Vanuit het project 'Mijn huis op maat' zijn eigen woningbezitters geïnformeerd over de mogelijkheden om zelf hun woning aan te passen om daar langer te wonen en oud te worden. Voor huurders is de samenwerking met de seniorenmakelaar voortgezet. 
• Na een lange voorbereiding is positief besloten over de planontwikkeling Rikkingahof. Hiermee creëren we samen met Liante en Actium een gezonde, verbonden en veerkrachtige gemeenschap in Oosterwolde Noord. Met geschikte woningen voor kwetsbare ouderen maar ook voor gezinnen, zodat een inclusieve wijk ontstaat gebaseerd op de principes van de bloeizones. Onderdeel daarvan is de realisatie van een buurthuiskamer voor omwonenden en bewoners. Dit is een plek waar indicatievrije dagbesteding plaats gaat vinden en waar bewoners, mantelzorgers en ouderen - zowel vitaal als kwetsbaar - samen komen.  
• In 2025 zijn beleidsregels voor (pre)mantelzorg vastgesteld. Hiermee maken we het mogelijk om, ook als de zorgvraag nog niet direct speelt, alvast bij en met elkaar te gaan wonen.

Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt  

Maatschappelijk effect C: Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet

• Met de OWO-gemeenten is een Wmo aanbesteding in gang gezet, waarvan de nieuwe contracten per juli 2026 ingaan. Hiermee zetten we een nieuwe koers in: van zorg naar gezondheid en welzijn. Inwoners doen meer zelf en met elkaar, zorg wordt dicht(er)bij geleverd, zo kort als mogelijk. We gaan met minder partijen een overeenkomst aan. Om op die manier de nieuwe koers vorm te geven.  
• Om de ondersteuning vanuit de Wmo betaalbaar te houden voor de toekomst, is een wijziging in het Wmo vervoer ingevoerd. Inwoners maken tot 30 kilometer vanaf de woonplaats gebruik van de Wmo taxipas. Als iemand verder dan 30 kilometer reist dan wordt Valys ingezet. Dit is een landelijke, en voor de Wmo voorliggende, voorziening.
• In meerdere dorpen ondersteunen we vormen van indicatie vrije dagbesteding: Oosterwolde, Appelscha, Fochteloo, Waskemeer, Haulerwijk en Oldeberkoop. Met dat laatste dorp zijn een verkenning gestart om, naast de dorpsondersteuner die dit jaar gestart is, na te gaan of en hoe we een stap verder kunnen gaan naar een zelfredzaam dorp. 

Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie)

• Er zijn meerdere ambtelijke en bestuurlijke bijeenkomsten gehouden. Met zorgorganisaties, welzijnsorganisaties, corporaties, maar ook met inwoners. Om voldoende input op te halen voor een breed gedragen visie. Een van de speerpunten uit de visie is bewustwording bij inwoners over het veranderende zorglandschap en de eigen verantwoordelijkheid van inwoners daarin. Die gesprekken zijn in drie verschillende dorpen gevoerd. 

• Naast gesprekken met inwoners is het budget voor het verstrekken van stimuleringsleningen (verzilverleningen, duurzaamheidsleningen en startersleningen) verhoogd van € 3 miljoen naar € 4,2 mln. Door verzilverleningen stellen we inwoners in staat om hun woning aan te passen om daar tot op hoge leeftijd te blijven wonen. De seniorenmakelaar heeft huisbezoeken bij huurders afgelegd in het kader van langer thuis wonen.  

   

  Maatschappelijk effect B: Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt
  We hebben:

   

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet

• Voor de aanbesteding hebben we input opgehaald bij gebiedsteams, backoffice sociaal domein, OWO-wethouders, zorgaanbieders, adviesraden etc. Deze input is in wekelijkse sessies vertaald naar aanbestedingsdocumenten.
• Voor de invoering van Valys is een zorgvuldig voorbereidingsproces doorlopen, met gezamenlijke communicatie vanuit gemeente en vervoerder.
• Voor de indicatievrije dagbestedingen lopen subsidietrajecten met aanvragen vooraf en verantwoording achteraf. Voor (pre)mantelzorg wonen is opgehaald wat de wensen van inwoners op dat vlak zijn, gecombineerd met ervaringen van onze mantelzorgconsulent en politieke wensen. 

Maatschappelijk effect A: Mensen kunnen levensloopbestendig wonen (zie Doe Agenda A en woon(zorg)visie).

• In de gesprekken met de dorpen is informatie verstrekt over de houdbaarheid van de zorg (dubbele vergrijzing, langer thuis wonen, zware zorg thuis ontvangen, een dreigend tekort aan zorgpersoneel en daardoor een groter beroep op inwoners zelf). Naast bewustwording zijn ook inwonersinitiatieven ontstaan om meer met en voor elkaar te doen.
• Inwoners weten welke maatregelen in de woning nodig zijn. We faciliteren de inwoner met afsluiten van een Verzilverlening om die maatregelen te realiseren. Door inzet van de seniorenmakelaar zijn huurders zich (meer) bewust van de stappen die ze kunnen nemen om oud te worden in de huidige of een andere huurwoning.  

Maatschappelijk effect D: Mensen maken indien nodig gebruik van het vangnet

• Voor de inzet van Valys merkt de inwoner dat er soms langere reistijden zijn vanwege gecombineerd landelijk vervoer. 
• Inwoners gaan zonder indicatie naar dagbesteding in meerdere dorpen. Dit draagt bij aan 'meedoen' en kan meer of zwaardere zorg voorkomen. Van hieruit bouwen mensen meer onderling contact op.  
• (Pre)mantelzorgwonen is bedoeld voor situaties waar nu nog geen mantelzorg nodig is, maar waarbij de verwachting is dat binnen tien jaar een mantelzorgsituatie zal ontstaan. Met deze beleidsregels zorgen we voor duidelijkheid en rechtsgelijkheid bij aanvragen voor pre-mantelzorgwoningen. 

Jeugdigen (-9 maand tot 23 jaar) groeien gezond en veilig op en hebben gelijke kansen om zich optimaal te ontwikkelen
Inwoners vinden ‘Goed Opgroeien’ een belangrijk thema. Daarnaast hebben we veel wettelijke taken op dit terrein. Voor de Opgave Goed Opgroeien zijn in de Visie op Samenleven vier maatschappelijke effecten (L t/m O) benoemd waar gemeente, organisaties, bedrijven en inwoners samen aan willen werken.

• Maatschappelijk effect L: Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal.
• Maatschappelijk effect M: Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O).
• Maatschappelijk effect N: Jeugdigen zijn weerbaar.
• Maatschappelijk effect O: Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien (zie doe-agenda O).

Bij het opstellen van de tussenbalans van de visie op samenleving is besloten om focus aan te brengen. Per opgaveteam zijn accenten vastgesteld. Voor goed opgroeien zijn dat:

• Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen.
• Voor maatschappelijk effect O ligt het accent op: Beperken jeugdhulpvragen door gerichte preventie.

Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen)

• Meer jongeren hebben de mogelijkheid gekregen om deel te nemen aan uiteenlopende vormen van georganiseerde vrijetijdsbesteding, van sport tot kunst en cultuur. Waardoor zij beter in de gelegenheid zijn gesteld om hun verschillende talenten te ontplooien ten opzichte van voorgaande jaren. 
• We hebben dit jaar een Lokale Aanpak Kansrijke Start vastgesteld voor de jaren 2025-2028. Dit plan is opgesteld samen met partijen uit het sociaal en medisch domein die deelnemen aan onze lokale coalitie. In het plan zijn een aantal focussen beschreven, namelijk bestaanszekerheid, een rookvrije start en meer duidelijkheid welke voorzieningen er binnen onze gemeente zijn voor inwoners. Er is een start gemaakt met de doelstellingen uit deze aanpak en deze worden in 2026 verder uitgewerkt.  

Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders (zie doe-agenda O)

• De meeste ouders weten hun weg goed te vinden wanneer zij vragen hebben over de opvoeding. Zij maken daarbij vooral gebruik van hun eigen netwerk, familie, vrienden en de huisarts, waardoor ondersteuning dichtbij huis beschikbaar is. Slechts een beperkte groep doet een beroep op het Gebiedsteam of Scala, waardoor zwaardere vormen van hulp beschikbaar blijven voor gezinnen die deze het hardst nodig hebben. We zien bovendien dat ouders met kinderen van 4 tot 12 jaar de afgelopen jaren minder vaak een beroep hoeven te doen op vrienden, familie of professionele ondersteuning, wat erop wijst dat zij steeds beter zelf hun weg vinden binnen het voorliggende veld.
• Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1000 dagen van het kind, vanuit het programma Kansrijke Start. 

Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar
De meeste jongeren zijn goed weerbaar.

Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien

• Volgens de recente monitoring zegt meer dan de helft (52%) van de ouders dat zij voldoende ondersteuning ervaren bij opvoeding rond thema’s als roken, drinken en/of drugs. Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van 2022, toen dit percentage 41% was.
• We zien de in 2024 ingezette daling van het aantal jeugdigen in zorg ook in 2025. We zien deze daling voornamelijk bij verwijzingen door het Gebiedsteam Jeugd. Het aantal verwijzingen van jeugdigen door Gecertificeerde Instellingen lag in 2025 hoger dan in 2024. Tegelijkertijd ontstond in de tweede helft van 2025 bij het Gebiedsteam Jeugd door diverse oorzaken een wachtlijst. Om dit op te lossen is in maart 2026 door de raad besloten om voor twee jaar extra formatie beschikbaar te stellen.

Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen)
Binnen het Go Yoflo programma hebben we een vrijetijdspas geïntroduceerd waarmee iedere jongere van 10 tot 18 jaar, ongeacht de financiële situatie van hun ouders, jaarlijks € 200 vrijetijdsgeld ontvangt. Hiermee kunnen zij deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten die passen bij hun interesses en talenten. Ook hadden jongeren de mogelijkheid om deel te namen aan maatschappelijke diensttijd van het jongerenwerk van Scala om onder begeleiding hun talenten verder te ontplooien. Scala organiseert verder naschoolse activiteiten voor kinderen tussen de 2 en 12 jaar van Brede Scholen in Haulerwijk en Oosterwolde.

Voor (aanstaande) ouders en jonge kinderen is er een palet van zorg en ondersteuning voor de eerste 1.000 dagen van het kind vanuit het programma Kansrijke Start. Vanuit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start werken we als medisch en sociaal domein samen binnen onze lokale coalitie.  

Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders
Zie doe-agenda O. 

Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar
In 2025 hebben we binnen Go YoFlo stevig geïnvesteerd in preventie, talentontwikkeling, gezonde leefstijl en het versterken van alle omgevingen waarin jongeren opgroeien. Door deze gezamenlijke aanpak zijn jongeren beter in staat grenzen te stellen, gezonde keuzes te maken en veerkrachtig om te gaan met uitdagingen. Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) verzorgde op alle deelnemende scholen het programma Helder op School, waarmee jongeren voorlichting kregen over middelengebruik, groepsdruk, online gedrag en het maken van gezonde keuzes. Het jongerenwerk was zichtbaar aanwezig in de dorpen, op scholen en bij activiteiten, zodat jongeren vroegtijdig ondersteuning konden krijgen en in een veilige omgeving konden oefenen met sociaal-emotionele vaardigheden. Daarnaast bleef de Go YoFlo-vrijetijdspas een belangrijk middel om jongeren te stimuleren actief deel te nemen aan sport- en cultuuractiviteiten. Met het jaarlijkse budget van € 200 en een wekelijks aanbod van meer dan 25 activiteiten kregen jongeren volop kansen om talenten te ontdekken, zelfvertrouwen op te bouwen en positieve contacten te leggen. Ook ouders werden betrokken via informatiebijeenkomsten en preventieve gesprekken, waardoor de thuisomgeving jongeren beter kon ondersteunen bij het maken van gezonde en weerbare keuzes. Door deze integrale aanpak konden signalen eerder worden herkend en kregen jongeren sneller passende ondersteuning.

Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien

Maatschappelijk effect L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal (kansrijke start voor kinderen)
Inwoners hebben deze inzet vooral gemerkt doordat hun kinderen meer mogelijkheden kregen om mee te doen en zich te ontwikkelen. Dankzij de vrijetijdspas konden jongeren van 10 tot 18 jaar, ongeacht het inkomen van hun ouders, daadwerkelijk deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten die bij hen passen. Voor veel gezinnen betekende dit dat financiële drempels wegvielen en jongeren nieuwe hobby’s, talenten en sociale contacten konden opdoen. Jongeren die deelnamen aan de maatschappelijke diensttijd van het jongerenwerk van Scala ervaarden dat zij onder begeleiding verantwoordelijkheid konden nemen, nieuwe vaardigheden leerden en meer zelfvertrouwen ontwikkelden.

In Stoptober en de Week van het Gezond Zwanger Worden is vanuit het actieprogramma Kansrijke Start aandacht besteed aan de gevolgen van derdehands rook door middel van een aantal krantenartikelen en het verspreiden van folders.

Maatschappelijk effect M. Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders
Zie doe-agenda O. 

Maatschappelijk effect N. Jeugdigen zijn weerbaar
Zowel jongeren als hun ouders en sport en cultuuraanbieders hebben in 2025 duidelijk gemerkt dat we met Go YoFlo investeren in hun weerbaarheid en welzijn. Jongeren ervaarden dat er op school meer aandacht was voor onderwerpen die voor hen belangrijk zijn, zoals omgaan met groepsdruk, sociale media en middelengebruik. Door de voorlichting van VNN en de aanwezigheid van jongerenwerkers voelden zij zich beter geïnformeerd, gezien en gesteund. Daarnaast konden zij met de vrijetijdspas makkelijker meedoen aan sport- en cultuuractiviteiten, waardoor zij nieuwe talenten ontdekten, nieuwe vrienden maakten en meer zelfvertrouwen opbouwden. Ouders merkten dat er vanuit school meer contact was over hoe het met hun kind gaat en welke ondersteuning er beschikbaar is. Zij voelden zich beter toegerust om met hun kinderen in gesprek te gaan over lastige thema’s en kregen sneller signalen door wanneer er iets speelde.

Maatschappelijk effect O. Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien

• Er is laagdrempelige en passende ondersteuning en hulp voor onze inwoners beschikbaar. Vaak kan een vraag van een inwoner beantwoord worden door onze gebiedsteammedewerker. In sommige gevallen was er meer hulp en ondersteuning nodig, bijvoorbeeld vanuit een voorziening in het voorliggend veld. Als het nodig is, worden jonge inwoners verwezen naar een jeugdhulpvoorziening. 
• Inwoners merken dat er sneller en laagdrempelig ondersteuning beschikbaar is wanneer zij vragen hebben over de opvoeding of wanneer er zorgen ontstaan rondom hun kinderen. Ouders ervaren dat zij niet meteen naar zware jeugdzorg hoeven, maar dat er veel mogelijkheden zijn om vroegtijdig advies of steun te krijgen, bijvoorbeeld via Humanitas, Buurtgezinnen, de Ouderchat van de GGD, het inloopspreekuur van VNN op het Stellingwerfcollege of het Gebiedsteam. Hierdoor voelen zij zich minder alleen met hun vragen en kunnen zij op een moment dat het nodig is direct iemand raadplegen. Daarnaast merken inwoners dat zij via de Sociale Kaart eenvoudig kunnen vinden waar ze terecht kunnen voor hulp of opvoedingsondersteuning, zonder dat hiervoor altijd een indicatie nodig is. Dat maakt het zoeken van passende ondersteuning toegankelijker en overzichtelijker.
• Jongeren en ouders zien ook dat onderwerpen als diversiteit en inclusie meer bespreekbaar zijn geworden. Door de samenwerking met het jongerenwerk rondom LHBTI+ voelen jongeren zich vaker gezien en veilig om hierover te praten. Dit zorgt voor meer begrip in de omgeving en een klimaat waarin jongeren zichzelf kunnen zijn.

• Doe agenda L Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal 2024
• Doe agenda O Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025
• Doe agenda HK Positieve Gezondheid 2022-2026
• Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2024
• Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd en Beleidsregels Hart voor de Jeugd 2026
• Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân 2014
• Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf 2022 en Aanvullende beleidsregels Verordening Leerlingenvervoer 2014
• Toezicht en Handhaving Wet Kinderopvang 2025
• Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch)
• Subsidieregeling peuterspeelgroepen 2020
• Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022

In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe.

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie, voordeel € 2.127.000
Opvang Oekraïne, voordeel € 2.050.000
Op 20 mei 2025 is het plan vastgesteld waarin is opgenomen hoe de overgebleven middelen vanuit de Bekostigingsregeling opvang Oekraïense ontheemden vanuit 2023 en 2024 worden ingezet. Van deze middelen van in totaal € 2.046.000 is in 2025 een bedrag van € 163.000 ingezet voor inrichting en inventaris en voor extra kosten voor de inzet van beveiliging. Het restant van € 1.883.000* komt weer beschikbaar in 2026. Het restant voordeel wordt veroorzaakt door extra ontvangsten vanwege een groter aantal opvangplekken. Hier staan in de overige programma’s kosten tegenover, waardoor het per saldo geen resultaatsconsequenties heeft.

Algemene reserve, nadeel € 1.883.000*
Lagere onttrekking aan de algemene reserve voor de opvang van Oekraïense ontheemden. 

Buurthuiskamer, voordeel € 38.000
Het voordeel komt met name door de afrekening van provincie van de subsidie voor aandachtsgebieden. 

Taakveld 6.3 Inkomensregelingen, voordeel € 356.000
Levensonderhoud, voordeel € 347.000
In de begroting zijn de baten en lasten voor levensonderhoud gelijk geraamd. In de realisatie vallen de lasten hoger uit doordat de uitkeringen hoger waren dan waarmee in de begroting rekening was gehouden. De baten stijgen overeenkomstig mee. Per saldo hebben we vanuit het Rijk (BUIG-middelen) meer ontvangen dan is uitgegeven.

Bijzondere bijstand, voordeel € 42.000
Dit voordeel komt voornamelijk door meer terugvordering dan waar we rekening mee hadden gehouden.

Individuele studietoeslag, nadeel € 25.000
Dit nadeel hangt samen met de versoepeling van de voorwaarden voor deze regeling en de extra voorlichting en aandacht die hieraan is gegeven via de Regelingenwijzer. Hierdoor hebben meer inwoners een beroep gedaan op de toeslag dan eerder geraamd.

Taakveld 6.4 WSW en beschut werk, voordeel € 125.000
Sociale werkvoorziening, voordeel € 81.000
De middelen uit het impulsbudget sociale infrastructuur zijn in 2025 met de meicirculaire beschikbaar gekomen, waardoor deze in 2025 niet meer konden worden ingezet. Het impulsbudget, ter hoogte van € 64.000 is bedoeld om gemeenten te ondersteunen bij het toekomstbestendig maken van sociaal ontwikkelbedrijven en de bredere sociale infrastructuur. We stellen daarom voor om het resterende budget 2025 via resultaatbestemming beschikbaar te houden voor 2026. In het derde kwartaal 2026 komen wij met een voorstel voor de inzet van deze middelen.

Gebiedsteam, voordeel € 45.000
Dit voordeel is onderdeel van de totale analyse van de kostenplaatsen in programma 0.

Taakveld 6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo), nadeel € 60.000
Dit nadeel wordt door meerdere ontwikkelingen beïnvloed. Er zijn minder grote woningaanpassingen uitgevoerd dan begroot, wat een voordeel van € 52.000 oplevert. Bij de hulpmiddelen is het effect per saldo neutraal door een tussentijdse uitkering in verband met het faillissement van Hulpmiddelencentrum (HMC), hogere uitnames uit het Howo-depot en enkele duurdere verstrekkingen. De btw-correcties van SDF zorgen op dit taakveld voor een nadeel van € 58.000, omdat de bijbehorende lasten eerder op andere taakvelden zijn geboekt. In de totale analyse levert dit geen nadeel op, omdat de btw volledig compensabel is. Daarnaast zijn de vervoerskosten wel gedaald door de invoering van Valys, maar de verwachte besparing is in de begroting te hoog ingeschat, waardoor nu een nadeel ontstaat van € 66.000.

Taakveld 6.712 Begeleiding (Wmo), nadeel € 201.000
Dit nadeel is ontstaan door een toename van circa 25 cliënten in 2025. Het gebiedsteam heeft meer indicaties afgegeven, mede door uitgestelde Gemeentelijke Gezondheidszorg (GGZ)-behandelingen waardoor de Wmo tijdelijk wordt ingezet om verdere escalatie te voorkomen. Daarnaast drukken in 2025 extra kosten op dit taakveld, zoals agrocoaching en de start van de wijkkliniek bij Stellinghaven in Oosterwolde. Deze ontwikkelingen leiden gezamenlijk tot hogere lasten dan waarmee in de begroting rekening was gehouden.

Taakveld 6.714 Overige maatwerkarrangementen, nadeel € 84.000
Dit nadeel komt door enkele kostbare maatwerktrajecten voor inwoners met complexe zorgvragen. In een aantal situaties zijn inwoners geplaatst bij aanbieders die niet door SDF zijn gecontracteerd. Voor deze niet-gecontracteerde trajecten geldt een hoger tarief, waardoor de lasten hoger zijn uitgevallen dan geraamd.

Taakvelden jeugdhulp, nadeel € 390.000
Bij de najaarsrapportage is het jeugdhulpbudget met € 160.000 euro naar beneden bijgesteld in verband met een lagere prognose. Later in 2025 zijn echter meerdere kostbare maatwerktrajecten ingezet. Hoewel we bij het jeugdhulpbudget rekening houden met een aantal dure casussen, was de inzet van met name 24-uurs 1-op-1-begeleiding in 2025 aanzienlijk hoger dan in voorgaande jaren. De inzet van deze 1-op-1-begeleiding via maatwerkcontracten was nodig gezien er in Friesland onvoldoende behandel- en verblijfsplekken beschikbaar zijn voor casussen waar veiligheid in het geding is. 

Taakveld 6.81A Beschermd wonen (Wmo) en taakveld 6.81B Maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, voordeel € 305.000 
Sinds de openstelling van de Wet Langdurige Zorg (WLZ) in 2021 voor met name beschermd wonen cliënten die langdurig intramurale zorg nodig hebben, is er jaarlijks een fors resultaat ontstaan. Bij de begroting en de najaarsrapportage hebben we al rekening gehouden met een positieve afrekening, maar de afrekening valt hoger uit. Daarnaast zijn de middelen hoofdlijnenakkoord GGZ die wij via het SDF ontvangen nog niet volledig benut. Deze middelen worden jaarlijks toegevoegd aan het budget Zorg en Veiligheid. Vanuit dit budget wordt mede de pilot met de wijk-GGD ‘er (2025–2026) bekostigd. Omdat de lasten van de wijk-GGD ’er zijn verantwoord in programma 0, ontstaat op dit taakveld een voordeel. Het resterende deel van het budget Zorg en Veiligheid, bestemd voor Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA)-meldingen, is in afwachting van de verdere uitwerking van de financiering van FrIZA nog niet ingezet.

* Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.