Programma 4 | Onderwijs

• Maatschappelijk effect L. Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal.
• Uit het collegeakkoord: We willen dat kinderen zich kunnen ontwikkelen in goede gezondheid en in een veilige en stimulerende omgeving.
• Uit het collegeakkoord: We vergroten de kansengelijkheid door onderwijsachterstanden bij kinderen en jongeren tegen te gaan.
• Handhaven van de kwaliteit en bereikbaarheid van de huisvesting van het onderwijs. Borgen van de samenwerking met het onderwijs. Dit binnen de kaders van het Rijk. 

Voor maatschappelijk effect L ligt het accent op: Kansrijke start voor kinderen.

Maatschappelijk effect L: Jeugdigen ontwikkelen zich optimaal
L1. Jeugdigen krijgen optimaal de kans om talenten te ontplooien (faciliteren)

• Er waren voldoende kindplaatsen voor deelname aan peuterspeelgroepen, het aanbod Voorschoolse Educatie (VVE) en kinderopvang. 
• Het aantal deelnemende peuters aan peuterspeelgroepen en VVE was in 2025 nagenoeg gelijk aan voorgaande jaren. Meer informatie hierover volgt in het jaarverslag van Scala.
• Op verschillende manieren waren er (OWO en Ooststellingwerf) gezamenlijke bijeenkomsten voor professionals werkzaam in peuterspeelgroepen, kinderopvang en onderwijs. Ook waren er op dorpsniveau doorgaandelijn gesprekken. 
• In 2025 is de pilot PeuterPlus Ooststellingwerf van start gegaan. Het aanbod voor 2-6 jarigen is gevestigd bij de Kampingerhof.
• Gedurende het jaar waren er in Haulerwijk, Appelscha en Oosterwolde activiteiten in het kader van naschools aanbod. Kinderen uit de gehele gemeente konden hieraan deelnemen en zo kennismaken met kunst, cultuur, muziek, dans, sport en spel. Het aanbod wordt verzorgd door lokale ondernemers, verenigingen, hobbyisten, kunstenaars, muzikanten, ouders en vrijwilligers.
• Samen met de lokale onderwijspartijen en ketenpartners is in 2025 gewerkt aan het hervormen van de Lokaal Educatieve Jeugd Agenda Ooststellingwerf (LEJA). Vanuit deze agenda werken de partijen, lokaal, samen aan verschillende thema's. Uit een aantal werksessies zijn thema's opgehaald. In 2026 wordt de LEJA inclusief uitvoeringsagenda vastgesteld.

L2. Jeugdigen gaan naar school (regisseren)

• Er waren 3.511 leer- en kwalificatieplichtige leerlingen (van 5 tot 18 jaar) woonachtig in Ooststellingwerf. 
• Er was aandacht voor de schoolgang van nieuwkomers (statushouders, Oekraïners).
• Het afgelopen schooljaar is er over de gehele linie van verzuim sprake van een toename van het aantal verzuimmeldingen. De leerplichtambtenaar en zorg-coördinator van de scholen werken samen en spreken de leerling en ouders. Daar waar nodig is onderwijsondersteuning of zorg ingezet. 
• In 2025 is in regio de Friese Wouden, bestaande uit het Doorstroompunt, samenwerkingsverbanden primair onderwijs en voortgezet onderwijs, MBO en 7 gemeenten, verder gewerkt aan 5 opgaven van de Regionale Educatieve Jeugd Agenda (REJA). Met als doel om op regioniveau afspraken te maken over naar school gaan en aanbod te realiseren en te borgen voor leerlingen met specifieke ondersteuningsbehoeften.  

L3. Jeugdigen halen een startkwalificatie (regisseren)

• Het aantal thuiszitters is in Ooststellingwerf nagenoeg gelijk gebleven aan voorgaande jaren. Regionaal en landelijk is er sprake van een toename.
• Meer voortijdig schoolverlaters (leerlingen die zonder een startkwalificatie de school verlaten) stromen uit naar werk. In 2025 is door de coaches van het Doorstroompunt vooral ingezet op terugkeren naar school en uitstroom naar duurzaam werk. De groep voortijdig schoolverlaters bestaat vooral uit leerlingen uit het voortgezet onderwijs en MBO. Meer informatie over de resultaten met betrekking op leerplicht volgt in het jaarverslag (Q2 2025).
• Zie ook programma 6, thema 6.3 Goed Opgroeien en programma 7, thema 7.1 Gezondheid.

L4. Jeugdigen zijn taalvaardig (spreken, lezen, schrijven) (regisseren)

• Bij het onvoldoende beheersen van de Nederlandse (school-) taal was er voor 6-12 jarigen aanbod bij de Taalschool in Drachten. Voor 12-18 jarigen was er de Internationale Schakelklas in Drachten. Deze laatste groep reist zelfstandig met het openbaar vervoer.
• In OWO-verband zijn een aantal basisscholen in 2025 gestart met de scholing 'effectief leesonderwijs'. Een andere aanpak om het leesplezier van jeugdigen te vergroten en behouden om laaggeletterdheid te voorkomen. 
• In de bibliotheek is er aanbod voor laaggeletterden (basisvaardigheden). Het aantal deelnemers NT2 (Nederlands als tweede taal) was in 2025 vergelijkbaar aan 2024. Cijfers volgen via het regionaal jaarverslag basisvaardigheden. Het aantal deelnemers NT1 (Nederlands als eerste taal) blijft echter zorgelijk. Deze doelgroep is moeilijk te bereiken. En is daarom een speerpunt voor 2026.
• Er zijn netwerkbijeenkomsten geweest NT1 en NT2.

L5. Jeugdigen en ouders ervaren dat de school en zorg samenwerken om hen optimaal te begeleiden (regisseren)

• Vanuit de gedeelde opdracht 'zorg voor jeugdigen' werken onderwijs en gemeente (leerplicht en gebiedsteam) samen aan een passend aanbod (onderwijs-zorg). Ouders worden door school betrokken bij zorgvraagstukken over hun kind (regisseren).                   

Accommodatiebeleid in combinatie met een Integraal Huisvesting Plan Onderwijs.
Op 24 juni 2025 heeft de raad het Accommodatiebeleid 2025-2050, waar het integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs onderdeel van is, vastgesteld. Het IHP leidt tot goede onderwijsgebouwen, het behalen van de CO² reductie en het verminderen van overcapaciteit.

L1. Jeugdigen krijgen optimaal kans om talenten te ontplooien (faciliteren)
We zorgen voor voldoende kindplaatsen peuteropvang en VVE en een goede spreiding van dit aanbod in de gemeente. Op deze manier is er altijd wel een voorschools aanbod in de buurt. We subsidiëren peuteropvang (2-4 jarigen) waardoor alle ouders financieel in staat zijn om gebruik te maken van het aanbod. We houden toezicht op de kwaliteit van de peuteropvang en de kinderopvang in onze gemeente (wettelijke taak).

Op alle peuterspeelgroepen is gestart met een aanpak waarbij alle ouders uitgenodigd werden om bij het breng- of haalmoment deel te nemen aan een informatieactiviteit. Ouders kregen uitleg over het thema, de activiteiten en de peuters konden laten zien wat ze hadden gedaan. Op deze wijze is er interactie tussen pedagogen, ouders en peuters. 

Vanuit het plan Gemeentelijk Onderwijs Achterstanden Beleid (GOAB) Spelenderwijs is er in OWO-verband een scholingsbijeenkomst georganiseerd voor pedagogen en leerkrachten. Er zijn doorgaande lijngesprekken gevoerd op wijk-dorpsniveau. Voorschoolse voorzieningen, GGD en onderwijs stemmen aanbod en zorg op elkaar af. We vergroten onderwijskansen door preventief aanbod, zoals het consultatiebureau (JGZ/GGD), peuteropvang, stapprogramma’s en integrale vroeghulp.

In 2025 is de pilot PeuterPlus van start gegaan. Deze voorziening is gevestigd bij De Kampingerhof en biedt peuteropvang aan peuters met een ondersteuningsbehoefte die niet in het reguliere aanbod geboden kan worden. 

L2. Jeugdigen gaan naar school (regisseren)
Onze leerplichtambtenaar was het afgelopen jaar veelvuldig in gesprek met scholen, zorgpartijen en ouders om thuiszitten en voortijdig schoolverlaten te voorkomen en 'uitvallers' te ondersteunen en begeleiden. Het afgelopen jaar zijn we gestart met het voeren van gesprekken met ouders die een aanvraag voor ontheffing van de leerplicht hebben gedaan. Dit geeft inzicht in beweegredenen van ouders. Maar laat ook zien dat we betrokken zijn.

We verzorgen leerlingenvervoer voor leerlingen die ver moeten reizen naar de meest nabije toegankelijke school.

L3. Jeugdigen halen een startkwalificatie (regisseren)
Vanuit de samenwerkingsovereenkomst Leerplicht (2019) werken het Doorstroompunt en zeven gemeenten (leerplicht, gebiedsteam) samen met het voortgezet onderwijs en MBO aan het bieden van kansen voor jeugdigen om een startkwalificatie te behalen. We werken hieraan door:

• Inzet van consulenten leerplicht en doorstroomcoaches die jongeren begeleiden als er sprake is van verzuim.
• Begeleiding van voortijdige schoolverlaters naar (een andere) school of werk.
• Loopbaanoriëntatie en -begeleiding voor zogenaamde loopbaantwijfelaars.
• Monitoring en indien nodig begeleiding van kwetsbare jongeren.
• Ondersteunen en monitoren van jongeren in een kwetsbare positie (jongeren vanuit het vso, pro, isk, vmbo-bb en entree) die een vervolgstap maken binnen het onderwijs, of uitstromen richting werk of dagbesteding.

Vanuit de samenwerking is er sinds 2024 een regionale leerplichtcoördinator en zijn de BOA taken ondergebracht bij Smallingerland/doorstroompunt. In het nog komende leerplichtverslag (tweede kwartaal 2025) wordt nader ingegaan op de inzet van het doorstroompunt en het actieplan.

L4. Jeugdigen zijn taalvaardig (spreken, lezen, schrijven) (regisseren)
Om laaggeletterdheid te voorkomen is bij de jongste jeugd al extra aanbod in de vorm van VVE en stapprogramma’s. In OWO-verband is op een aantal basisscholen ervaring opgedaan met de aanpak 'effectief leesonderwijs'. Een andere aanpak is nodig om het leesplezier van jeugdigen te vergroten en/of te behouden en om laaggeletterdheid te voorkomen. Er wordt gewerkt aan een plan om deze aanpak op alle basisscholen door te voeren. In de aanpak werken scholen en bibliotheken samen.

L5. Jeugdigen en ouders ervaren dat de school en zorg samenwerken om hen optimaal te begeleiden (regisseren)
Bij problemen is het belangrijk dat kinderopvang, peuteropvang, basisonderwijs, voortgezet onderwijs, gebiedsteam, voorliggende voorzieningen en jeugdhulp goed samenwerken. In 2025 hebben we deze samenwerking gefaciliteerd en gestimuleerd.

Accommodatiebeleid in combinatie met het Integraal Huisvesting Plan Onderwijs 
In samenwerking met de schoolbesturen is het Integraal Huisvestingsplan (IHP) opgesteld. Het IHP is onderdeel van het Accommodatiebeleid. Tijdens een Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) tussen gemeente en schoolbesturen is het IHP vastgesteld.

• L. Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal. Ouders zijn verantwoordelijk voor de zorg van hun kind/kinderen. Daar waar nodig is er ondersteuning mogelijk en werken we aan kansengelijkheid. Ouders merken dit bijvoorbeeld vanuit het consultatiebureau, de inzet van opvoedondersteuning, de Stapprogramma's en het naschools aanbod.
• De kwaliteit en bereikbaarheid van de huisvesting van het onderwijs in de gemeente blijft op peil.

• Doe agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal'. Vastgesteld in 2024. 
• Visie op Samenleven 2020-2024. Vastgesteld in 2019.
• Wet op het Primair-, Speciaal en Voortgezet (speciaal) Onderwijs
• Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch)
• Subsidieregeling peuterspeelgroepen. Vastgesteld in 2021.
• Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) 2025-2050. Vastgesteld in 2025.

In onderstaand overzicht lichten we afwijkingen > € 25.000 toe.

Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting, nadeel € 543.000
Dit komt hoofdzakelijk door hogere dotaties voorzieningen onderwijshuisvesting van € 560.000* om het benodigd onderhoud in 2026 te kunnen uitvoeren. U heeft hiermee ingestemd in de raadsvergadering van 3 maart 2026. Daarnaast is er een voordeel op de verzekeringslasten door een gunstige aanbesteding van de brandverzekering.

* Maakt onderdeel uit van de incidentele baten en lasten.