Programma 5 | Betrouwbare en samenwerkende gemeente waar inwoners zich veilig voelen

We werken aan een betrouwbare en toegankelijke lokale overheid die dichtbij inwoners staat. Met zorgvuldige besluitvorming, begrijpelijke communicatie en een solide financiële basis zorgen we dat we als gemeente wendbaar en toekomstgericht kunnen blijven functioneren.

• We zorgen voor een veilige werkomgeving voor bestuurders en raadsleden
• We maken verstandige keuzes en zorgen voor een structureel sluitende begroting
• We betrekken inwoners actief bij plannen en ontwikkelingen
• Onze dienstverlening is eenvoudig, persoonlijk en goed bereikbaar
• We behartigen onze belangen actief en werken samen met partners
• OWO als fundament voor sterke onafhankelijke gemeenten en regionale slagkracht
  
  

Omschrijving (toelichting)

De formatie is het aantal geplande arbeidsplaatsen per 1.000 inwoners op 1 januari 2026. De bezetting is het aantal mensen (in fte) dat werkzaam is per 1.000 inwoners. Dat is de formatie, min de plekken die op dat moment nog niet zijn ingevuld. Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie (onder andere loonkosten, ICT, huisvesting, facilitair etc.). Onder overhead verstaan we alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Excel-tabel

Veilige werkomgeving voor bestuurders en raadsleden
We zorgen voor een veilige werkomgeving waarin bestuurders en volksvertegenwoordigers hun werk onafhankelijk en met vertrouwen kunnen doen. Zeker bij gevoelige onderwerpen is het belangrijk dat zij zich beschermd voelen. Daarom zorgen we voor goede communicatie en passende maatregelen waar nodig. We bewaken ook binnen de gemeentelijke organisatie een veilige werkomgeving waarin iedereen zijn werk goed kan uitvoeren.

Keuzes en een structureel sluitende begroting
We zorgen voor een financieel gezonde gemeente met een structureel en realistisch sluitende begroting. We blijven kritisch op uitgaven en maken scherpe keuzes. We wegen investeringen zorgvuldig en bepalen per keer of extra middelen nodig zijn. De beschikbare capaciteit en middelen zijn niet onbeperkt. Daarom maken wij expliciete keuzes. Niet ieder initiatief kan ondersteund worden en niet iedere voorziening kan altijd op hetzelfde niveau behouden blijven. We koppelen eventuele belastingverhogingen aan duidelijke doelen. Daarbij houden we rekening met inwoners met een laag inkomen.

We betrekken inwoners
We vinden het belangrijk dat inwoners en ondernemers kunnen meedenken en meedoen bij plannen en besluiten die hun leefomgeving raken. Daarom versterken we participatie en geven we ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving. We ontwikkelen het participatiebeleid en de bijbehorende middelen verder door. Ook wordt het uitdaagrecht vastgesteld voor 1 januari 2027. Dit biedt inwoners en maatschappelijke organisaties de mogelijkheid om gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden (deels) over te nemen. We zetten instrumenten in zoals ‘raad op straat’, dorpendiners en burgerberaad.

Daarnaast ondersteunen we initiatieven via bestaande instrumenten zoals het Fonds. We onderzoeken hoe we deze ondersteuning kunnen behouden en versterken.

Wij vinden het erg belangrijk dat jeugdigen zich betrokken voelen bij de samenleving en dat beleid aansluit op hun belevingswereld. De frisse blik van jongeren is onmisbaar om goede keuzes te maken. Jeugd moet kunnen meedenken, meedoen en – waar passend – meebeslissen over onderwerpen die hen raken. Jeugdparticipatie is dus geen bijzaak, maar is een noodzakelijke voorwaarde voor goed jeugdbeleid, leefbare dorpen en vertrouwen tussen gemeente en jongeren. Daarom ontwikkelen we -met de jeugd- een beleid op jeugdparticipatie voor Ooststellingwerf. 

Wij werken met een onafhankelijke denktank van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en deskundigen die het college en de raad adviseert over de uitvoering van de Toekomstvisie. De denktank helpt kansen te signaleren, nieuwe initiatieven aan te jagen en de verbinding met de samenleving te versterken.

Dienstverlening 
We organiseren onze dienstverlening eenvoudig, persoonlijk en goed bereikbaar, zodat inwoners en ondernemers snel weten waar zij terechtkunnen. Daarbij vinden we duidelijke communicatie en een toegankelijke overheid vanzelfsprekend.

We gebruiken begrijpelijke taal en zorgen dat informatie toegankelijk en duidelijk is voor inwoners. We zijn vaker zichtbaar en aanwezig in de dorpen en wijken, zodat de gemeente dichter bij de inwoners staat. Ook werken we aan één duidelijke loketfunctie voor inwoners en ondernemers. We verbeteren het omgevingsloket en verminderen waar mogelijk onnodige bureaucratie. We organiseren initiatievencafés om inwoners en ondernemers te helpen bij het uitwerken van ideeën en plannen.

Samenwerking met partners
We behartigen de belangen van Ooststellingwerf en onze inwoners actief en werken strategisch samen met regionale, nationale en internationale partners. We zetten gericht in op lobby richting Europa, het Rijk en de provincies Fryslân en Drenthe om onze opgaven en belangen onder de aandacht te brengen en kansen optimaal te benutten. In Europees verband volgen wij actief de ontwikkelingen in wet- en regelgeving en subsidiemogelijkheden, zoals op het gebied van duurzaamheid, plattelandsontwikkeling en sociale cohesie. We positioneren ons sterker in Europese netwerken, benutten subsidiestromen en werken samen met partners om Europese middelen en kennis naar onze regio te halen. Dit draagt bij aan innovatiekracht en het realiseren van maatschappelijke opgaven.

OWO als fundament
De OWO-samenwerking vormt een sterke en stabiele basis voor effectieve uitvoering, regionale slagkracht en bestuurlijke invloed. Door gezamenlijke uitvoering, beleidsontwikkeling en eenduidige regionale vertegenwoordiging blijven we een krachtige partner voor inwoners en externe partijen. Het is van belang deze samenwerking en de bijbehorende bestuurlijke overlegstructuren in de komende bestuursperiode te behouden en verder te versterken. De komende jaren vragen om gezamenlijke inzet op een aantal thema’s zoals digitalisering, data en AI, cybersecurity, ondermijning en veiligheid, weerbaarheid en dienstverlening.

• We communiceren op taalniveau B1.
• Informatie is goed en makkelijk vindbaar op de gemeentelijke website.
• We kijken vanuit een open en respectvolle houding met de inwoner mee naar wat er kan en we leggen duidelijk uit wanneer iets niet kan.
• Veelvoorkomende verzoeken worden snel en adequaat afgehandeld.
• Complexe vragen blijven bij hetzelfde loket / dezelfde contactpersoon.
• Initiatieven worden omarmt en waar mogelijk -in samenwerking met de gemeente- gerealiseerd.
• Participatie met belanghebbenden (inwoners, ondernemers en organisaties) vindt altijd plaats, tenzij er een zwaarwegende reden is om niet te participeren. 
• Inwoners, ondernemers en organisaties zijn op de hoogte van onderwerpen die spelen in hun eigen leefomgeving en weten of én hoe zij invloed kunnen uitoefenen. 
• Jeugdigen ervaren meer mogelijkheden om mee te denken en invloed uit te oefenen op onderwerpen die hen raken.
• Wij laten duidelijk zien waar we aan werken en waar inwoners kunnen meedenken.
• Inwoners die recht hebben op uitkeringen of toeslagen worden actief benaderd conform de Wet proactieve Dienstverlening (aan te nemen door de Tweede Kamer in 2026).
• Een sterkere vertegenwoordiging van lokale belangen bij Europa, het Rijk en de provincies en meer kansen voor inwoners, ondernemers en organisaties om gebruik te maken van projecten en regelingen.
• Betrouwbare en efficiënte dienstverlening door samenwerking tussen de OWO-gemeenten.

Het budget van het programma dienstverlening bestaat uit structureel en incidenteel geld. Het incidentele budget komt uit de POK-gelden. De POK-gelden zijn naar aanleiding van de toeslagenaffaire beschikbaar gesteld om de dienstverlening aan kwetsbare groepen te verbeteren. Hoewel het Rijk deze middelen als ‘geoormerkt’ aanduidt, zijn ze via het Gemeentefonds als algemene middelen uitgekeerd. Gemeenten bepalen daarom zelf hoe zij deze middelen inzetten, waarbij het Rijk benadrukt dat ze bedoeld zijn als impuls voor betere dienstverlening.

Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting)

• Uitbreiding capaciteit bestuurssecretariaat, structureel € 36.000 
• Uitbreiding capaciteit burgerzaken vanwege paspoortpiek, veiligheid en functiescheiding, € 70.000 in 2027
• OWO: Data-engineer, structureel € 32.000
• Adviseur strategische netwerken, belangenbehartiging en subsidies (o.a. Europa, P10, VNG), € 90.000 per jaar voor 2027 en 2028
• Huisvesting gemeentewerf, vanaf 2029 structureel € 19.000 (kapitaallasten)
• Uitvoeren toekomstvisie, € 35.000 voor 2027 - dekking algemene reserve
• Uitdaagrecht, € 18.000 voor 2027 - dekking algemene reserve
• Projectleider sterke lokale teams, € 60.000 per jaar voor 2027 t/m 2029 - dekking algemene reserve

• Programma Dienstverlening (2025-2027)
• Uitvoeringsplan Dienstverlening (2026-2027)
• Visie op Inwonersparticipatie (2023)
• Diverse wetten en regels w.o. Wet Proactieve Dienstverlening, Kieswet, Burgerlijk Wetboek, Paspoortwet, Wet basisregistratie personen, Rijkswet op het Nederlanderschap, reglement gegevensverstrekking, beleid briefadres
• Wetten waarbij participatie als juridisch instrument is opgenomen, zoals de Omgevingswet, Wet Versterking Participatie op Decentraal Niveau
  
  

We werken aan een veilige en weerbare gemeente, waarin inwoners zich beschermd en gehoord voelen. Door preventie, samenwerking en voorbereiding op risico’s zorgen we dat we klaar zijn voor zowel dagelijkse veiligheidsvraagstukken als grotere crises.

• We zorgen dat we voorbereid zijn op crises en versterken onze digitale weerbaarheid
• We investeren in preventie en werken samen om de veiligheid in onze gemeente te versterken
• We pakken ondermijnende criminaliteit actief aan
• We combineren veiligheid met respect voor lokale tradities
• Met de brandweer blijven we aandacht houden voor natuurbranden en de beschikbaarheid van bluswater
  
  

Crises en versterken digitale weerbaarheid
We bouwen verder op landelijke ontwikkelingen rondom crisisparaatheid en versterken deze voor onze inwoners. We bereiden ons voor op crises, toenemende risico’s zoals (natuur)rampen door klimaatverandering en internationale spanningen. Dit doen we in samenwerking met de veiligheidsregio. We vergroten de digitale weerbaarheid van onze inwoners, zowel jong als oud. Dit doen we in samenwerking met onze buurgemeenten, Banken, bibliotheek, scholen, zorginstanties en politie. We vergroten onze digitale weerbaarheid en zetten waar mogelijk in op digitale onafhankelijkheid. We werken hierin samen met onze OWO-partners.

Preventie en veiligheid
We werken samen aan een veilige gemeente waarin inwoners zich beschermd en gehoord voelen. Daarom zetten we in op preventieve maatregelen en samenwerking met partners, onder andere in de zorg voor mensen met verward gedrag. We hebben speciale aandacht voor geweld tegen vrouwen en geweld in de huiselijke sfeer. We onderzoeken hoe we de aanwezigheid op straat van handhavers en boa’s kunnen vergroten en vinden het belangrijk dat de handhavers en boa’s goed toegerust zijn voor hun taken.

In 2027 gaan we aan de slag met het opstellen van een nieuw Integraal Veiligheidsbeleid voor de periode 2028-2031. Dit doen we samen met inwoners, bestuur en ketenpartners. Hiermee bepalen we welke veiligheidsthema’s we belangrijk vinden voor de komende jaren. Ook beoordelen we of de beschikbare capaciteit voldoende is om onze ambities en doelstellingen te kunnen uitvoeren. Wij streven ernaar om het nieuwe Integraal Veiligheidsbeleid in het vierde kwartaal van 2027 ter vaststelling aan de raad aan te bieden.

Ondermijnende criminaliteit
We blijven alert op ondermijnende criminaliteit en versterken onze aanpak waar dat nodig is. We signaleren en bestrijden ondermijnende criminaliteit in samenwerking met onze inwoners en partners zoals ondernemers, politie en justitie. Daarnaast versterken we de bewustwording en weerbaarheid binnen de gemeentelijke organisatie én bij inwoners en ondernemers, zodat signalen eerder worden herkend en gemeld.

Na een wijziging van de wet in 2024 heeft het college in 2025 een nieuwe beleidsregel voor Bibob vastgesteld. Door de wetswijziging kan de Bibob-toets in meer situaties worden gebruikt. Dit geldt nu ook voor zorg, vastgoed en exploitatievergunningen. De gemeenten binnen OWO hebben dit onderwerp samen opgepakt en de beleidsregels op elkaar afgestemd en vernieuwd. In 2027 zorgen we ervoor dat medewerkers voldoende kennis hebben van de Wet Bibob en weten wanneer zij deze moeten toepassen. Zo kunnen we Bibob-onderzoeken op tijd en op de juiste manier inzetten om ondermijnende criminaliteit tegen te gaan.

Brandweer
Risicovolle gebieden worden geschouwd en waar mogelijk aangepast of voorzien van advies voor de toekomst. Daarnaast wordt in kaart gebracht of er voldoende bluswater is en wat er eventueel moet worden aangepast. 

We combineren veiligheid met respect voor lokale tradities
De ontwikkelingen in het landelijke vuurwerkbeleid kunnen gevolgen hebben voor lokale activiteiten en tradities. We onderzoeken wat deze ontwikkelingen betekenen voor onze gemeente en beoordelen op basis daarvan of aanvullende beleidsregels nodig zijn. Carbidschieten blijft mogelijk en wordt vergunningsvrij toegestaan, waarbij we goede afspraken maken en aandacht houden voor veiligheid. 

• In crisissituaties merken onze inwoners dat de crisisbeheersing goed en professioneel is geregeld. Voor de digitale weerbaarheid gaat de inwoner ons en onze partners veel zien en horen over dit onderwerp. Dit zal gaan via sociale media, speciale avonden, actieve spellen en gerichte mailing vanuit ketenpartners en gemeente.
• We reageren snel en passend op overlast situaties en zorgen dat verwarde personen op de juiste tafels worden besproken zodat zowel de omgeving als de verwarde persoon de juiste hulp krijgt. Om geweld tegen vrouwen en geweld in de huiselijke sfeer tegen te gaan werken we nauw samen met de politie, OM en het zorg- en veiligheidshuis en de hulpverlening. Hiervoor zijn middelen beschikbaar als het huisverbod, een casustafel bij het zorg- en veiligheidshuis en wordt actief gestuurd middels zorgmeldingen. Wat betreft de Boa's en de handhavers, de inwoner zal ze meer en actiever op straat zien.
• Onze inwoners worden gericht bewust gemaakt op het gebied van ondermijning en zullen zien dat er ingegrepen wordt als er zaken niet kloppen. 
• Inwoners en gebruikers van natuurgebieden worden waar mogelijk meegenomen in aanpassingen ten behoeve van het voorkomen van (natuur)branden. Ook kan er een actieve bijdrage gevraagd worden op specifieke situaties.
  
  

Bovenstaande kan worden bekostigd uit de bestaande budgetten.

Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting)

• OWO: Monitoring en Respons (informatiebeveiliging), € 57.000 in 2027, € 42.000 structureel vanaf 2028
• OWO: Digitale toegang tot softwaresystemen (Role based), € 78.000 in 2027 (dekking algemene reserve), € 12.000 structureel vanaf 2028
  
  

• Integraal veiligheidsbeleid 2024-2027
• Regionaal Risicoprofiel 2026-2029
• Uitvoeringsplan Veiligheid 2024-2025
  
  

We nemen verantwoordelijkheid in de opvang van mensen die naar Nederland komen, met oog voor menswaardigheid, draagvlak en veiligheid. Daarbij houden we als gemeente regie en zorgen we voor een zorgvuldige en evenwichtige aanpak.

• We voeren onze wettelijke taken uit, met oog voor lokale regie en draagkracht
• We zorgen voor passende en zorgvuldige opvang
• We vinden de veiligheid van iedereen belangrijk en handelen zorgvuldig.
  
  

Wettelijke taken
We voeren de spreidingswet uit en houden daarbij als gemeente regie op de invulling. We maken bewuste keuzes die passen bij onze gemeente en de draagkracht van onze dorpen. Door de doorstroomlocatie Rikkingahof, waarin 190 statushouders wonen, voldoen we op dit moment aan onze taakstelling voor de opvang van asielzoekers uit de Spreidingswet. We onderzoeken hoe we aan deze taakstelling kunnen blijven voldoen, als Rikkingahof op den duur wegvalt. We zetten ons in om te voldoen aan de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. We voldoen aan onze inspanningsverplichting voor de opvang van ontheemden die zijn gevlucht voor de oorlog in Oekraïne. We onderzoeken hoe we ook in de toekomst opvangplekken en begeleiding kunnen blijven bieden, mocht de oorlog voortduren.

Passende en zorgvuldige opvang
We kiezen voor menswaardige (en kleinschalige) opvang die past bij de omgeving. Daarbij hebben we oog voor zowel goede opvang en ondersteuning als voor de impact op dorpen en inwoners. We betrekken de samenleving bij plannen. We voeren het gesprek hierover open en transparant, onder andere in de gemeenteraad. We maken onderscheid tussen statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden, omdat hun situatie en ondersteuningsbehoefte anders is. Samen met het COA en andere partners zoeken we passende huisvesting, zorg en ondersteuning.

Veiligheid van iedereen
We zijn ons bewust van de mogelijke veiligheidsrisico’s rondom opvang en nemen waar nodig passende maatregelen. We zorgen voor zorgvuldige afwegingen, met aandacht voor zowel betrokken inwoners als nieuwe inwoners.

Inwoners weten dat de gemeente voldoet aan de taakstellingen voor asielzoekers, statushouders en ontheemden. En zij merken dat we dit zo goed mogelijk doen, met oog voor de belangen van omwonenden.

Vanaf 1 juli 2026 is de Doelgroepflexibele Regeling (DFR) van toepassing. Dit is een financiële regeling van het Rijk waarmee gemeenten langjarige, flexibele opvang en huisvesting voor asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden kunnen realiseren. Hieruit wordt de huidige opvang van Oekraïense ontheemden en bijvoorbeeld de opvang in Rikkingahof bekostigd.

• Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) (2025)
• Huisvestingswet 2014
• Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne (2024)
  
  

Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven
Onder thema 5.1 Bestuur, dienstverlening en financiën is er meerjarig een daling. Dat heeft te maken met dat een aantal formatie-uitbreidingen een einddatum hebben. Bij thema 5.3 Asiel en migratie staan in 2026 de lasten voor de opvang Oekraïne opgenomen en bij de baten de rijksvergoeding. Dit wordt jaarlijks opgenomen. De bate in 2027 is de opgenomen dekking voor de bijbehorende opgenomen formatie in de begroting.